اربعین و افق های تازه

فرهنگی /
شناسه خبر: 508464

راهپیمایی عبادی - سیاسی اربعین حسینی(ع) با مشارکت انسان‌های مشتاق در یک دهه اخیر تبدیل به ویژگی تشیع در جهان امروز شده است. رویدادی عظیم که نمی‌توان آن را نادیده گرفت و با سیری تصاعدی رو به رو بوده و هر سال به رکورد‌های جدیدی دست می‌یابد.

 این در شرایطی است که محل برگزاری این مراسم آیینی از جهت امنیتی و بهداشتی از وضعیت مناسبی برخوردار نیست و از پس حاکمیتی مستبد و سرکوبگر که سه دهه با هر گونه مظاهر شیعی به مقابله پرداخته، رخ می‌نماید.
این رخداد شگفتی آفرین با میزبانی جامعه شیعه عراق و مجاورت جغرافیای شیعه منطقه، به هویت جهان تشیع در سال‌های اخیر بدل شده است.
جمعیت شرکت‌کننده در این مراسم گاهی از 20 میلیون نفر فراتر رفته و امسال نیز پیش‌بینی می‌شود آمار شرکت‌کنندگان به 25 تا 30 میلیون زائر بالغ شود.
چنین پدیده‌ای در جهان بشری بی‌سابقه بوده و تروریسم وحشت‌آفرین و بی‌رحمی همچون داعش نیز نتوانست از ابعاد و عظمت آن 
بکاهد.
جوهره این پدیده شگفتی ساز که همانا برخاسته از فلسفه حماسه عاشورا است نگاه صاحبان فکر و اندیشه را متوجه ظرفیت‌های مکتب تشیع کرده و ذهن‌ها را درگیر این سؤال کلیدی نموده است که چگونه واقعه‌ای خاص پس از 1400 سال قادر است تا این حد تأثیر پسا رویدادی داشته و بعد از هر سرکوب باز سربرآورد و پویاتر از قبل به حیات خود ادامه دهد؟ عامل این پدیده و دلیل پویایی آن چیست؟
حرکت عظیم اربعین همانطور که دشمنان مکتب تشیع و فرهنگ عاشورا را به تأمل و مأموریت‌های تازه وا می‌دارد، بایستی ما را نیز متوجه مسئولیت‌های خطیرخودساخته و افق‌های تازه‌ای فرارویمان بگشاید.
اجتماع بزرگ اربعین حسینی(ع) با همه جلوه‌های تحسین برانگیزش فراتر از توصیف‌های هیجانی، نیازمند اندیشه و تفکر و دستیابی به راهبردهای کاربردی در حوزه عمل است.
یکی از چشم اندازهای پیش رو در چارچوب مسئولیت‌های محوله از سوی ظرفیت‌های شگفتی آفرین فرهنگ عاشورا که در راهپیمایی اربعین ظهور و بروز دارد، ایجاد پیوند میان فرهنگ عاشورا و فرهنگ مهدویت است.
دو موتور محرکه‌ای که می‌تواند «جهان وطنی» و «عدالت محوری» مکتب تشیع را به جهانیان شناسانده و ایده «آینده‌ای روشن برای ساکنان کره ارض» را توضیح دهد.
مناسک اربعین قادراست به مثابه حلقه واسط میان رخداد «عاشورا» به‌عنوان جوهره شریعت اسلام و «مهدویت» با رویکرد ترسیم جهانی مبتنی بر صلح و دوستی، در افق زندگی بشر نقش آفرین باشد.
 
مرور بر تاریخچه راهپیمایی زیارت عاشورا
پس از جابربن عبدالله انصاری، توابین از نخستین زائران قبر امام حسین(ع) به‌صورت دسته جمعی بودند. آنان که از کوتاهی خود در یاری رساندن به پسر پیامبر (ص) پشیمان بودند به‌صورت دسته جمعی و در حال عزاداری سرودهایی با مضمون این که: «ای پسر رسول خدا، ای بهترین خلایق، ای وصی علی مرتضی، ای شهید غریب، ای لب تشنه آب فرات، ای آغشته در خاک و خون! وقت حیات، ما در یاری تو کوتاهی کردیم ودر بیعت با تو عذر آوردیم و تو را با دشمنان بی‌رحم تنها گذاشتیم و پرچم نصرت تو را بر دوش نگرفتیم. اکنون از آن گناه خود پشیمان و امیدواریم از خطای ما درگذری...» سردادند و به زیارت قبر سیدالشهدا(ع)رفتند.
از آنجایی که زیارت شهدای کربلا به تقویت هویتی مستقل از جریان‌های حاکم منجر می‌شد، حاکمیت‌های وقت با ایجاد فشار و آزار مانع از زیارت قبر اباعبدلله الحسین(ع) و یارانش شدند تا آنجا که چندین بار قبرآن حضرت را شخم زده و سعی کردند نشانی از آنها باقی نماند.
امامان معصوم(ع) در دوران 200 ساله حیات و حضور خود پس از واقعه عاشورا، تلاش کردند تا زیارت امام حسین(ع) به فرهنگ عمومی بدل شود.از این رو زیارت اربعین به‌عنوان نماد تدین مورد تبلیغ و نشانه ایمان شناسانده و در یک فرآیند تاریخی به یکی از شعائر دینی تبدیل شد.
در دوران حکومت آل بویه در قرن 4 و 5 هجری به‌دلیل تضعیف خلافت بغداد به‌عنوان پایتخت دشمنان اهل بیت(ع)، زیارت شهدای عاشورا در کربلا رونق یافت و راهپیمایی اربعین هم به‌عنوان مناسکی دینی ترویج شد. اما با کنار رفتن آنان از قدرت این روند تضعیف و تا قرن 10 و 11 هجری که با روی کار آمدن سلسله صفویه مصادف بود رونق چندانی نداشت.
البته پس از سقوط دولت عباسی و به حاکمیت رسیدن مغولان، حکومت‌های محلی شیعی در قرن هفتم و هشتم سر برآوردند که در نتیجه اهتمام آنان زیارت اربعین به‌صورت پیاده روی از نجف یا بغداد یا حله به سوی کربلا با حمایت عالمانی همچون سید بن طاووس انجام می‌گرفت اما مجموعه این تلاش‌های جامعه شیعه برای رونق زیارت اربعین با مشکل مواجه بود.
حوزه دینی نجف اشرف با بنیانگذاری شیخ طوسی بتدریج شهر نجف را به پایگاه علم و معنویت جهان تشیع بدل ساخت و ازپی آن سنت پیاده روی اربعین بار دیگر با جلوداری علما و طلاب حوزه نجف احیا و در 150 سال گذشته با‌ وجود مقابله‌های خلافت عثمانی یا حکومت‌های سکولار پس از فروپاشی امپراطوری عثمانی کم و بیش با اهتمام بزرگان حوزه علمیه نجف اشرف استمرار داشت.
اما با روی کار آمدن حزب بعث در عراق نمادهای تشیع از جمله پیاده‌روی اربعین با چالش جدی رو به رو شد و طرح‌های ضد شیعی رژیم بعث عراق مانع انجام آن گردید، تا آنجا که با آن مقابله نظامی - امنیتی شد. براثر پافشاری و مقاومت مردم عراق در انجام مناسک راهپیمایی اربعین رژیم صدام با بمباران هوایی وهدف قرار دادن مردم عادی، زائران امام حسین(ع) را در روز اربعین به خاک و خون کشید و120 نفراز آنان را به قتل رسانید. با سقوط رژیم خونریز بعث عراق و برطرف شدن سایه شوم دیکتاتوری 23 ساله صدام در سال 1381 بار دیگر راهپیمایی اربعین رونق یافته و هر ساله بر شکوه و عظمت آن افزوده می‌شود.

کلمات کلیدی

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.