گفت‌وگو با مصطفی مرادیان درباره کمرنگ‌ شدن جایگاه طراحی صحنه در تئاتر این روزهای ایران

باید از نگاه بازاری پرهیز کنیم

فرهنگی /
شناسه خبر: 501854

با تأسیس سالن‌های خصوصی خبرهایی مبنی بر کمرنگ شدن نقش طراحی‌صحنه به گوش می‌رسد. هزینه‌بر بودن طراحی و اجرای طراحی صحنه باعث شده برخی از دست اندرکاران هنرهای نمایشی بخصوص گروه‌هایی که پشتوانه‌ مالی زیادی ندارند در این زمینه به بیراهه بروند و در مسیرهای نادرستی گام بردارند.

مصطفی مرادیان، طراح صحنه تئاتر و مدرس دانشگاه تهران، یکی از چهره‌هایی است که به این وضعیت معترض است و آن را به ضرر کیفیت کلی نمایش ایران می‌داند؛ خصوصاً که اخیراً در یکی از نمایش‌های روی صحنه طراحی صحنه‌ او برای  تئاتر دیگری بدون اجازه‌اش مورد استفاده قرار گرفت که حواشی و اعتراض‌هایی را هم به همراه داشت. مرادیان در گفت‌وگو با «ایران» علاوه بر ارزیابی وضعیت طراحی صحنه در تئاتر این روزهای ایران، تجربه پیش آمده برای خودش را هم تشریح می‌کند.
  بگذارید از اینجا شروع کنیم؛ رشته طراحی صحنه در چه دانشگاه‌هایی و با چه ظرفیتی تدریس می‌شود؟
طراحی‌ صحنه یکی از رشته‌های نمایش است و دانشجویان در آن علاوه بر طراحی صحنه تئاتر، واحدهایی مربوط به طراحی لباس، طراحی‌ صحنه سینما و تلویزیون و طراحی‌ نور می‌گذرانند. دانشگاه‌های سراسری تنها پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران و دانشگاه هنر تهران هستند که رشته طراحی صحنه در آنها تدریس می‌شود، در دانشگاه تهران هر ساله بین 10 تا 12 نفر و دانشگاه هنر تهران بین 15 تا 20 نفر دانشجو در این رشته مشغول به تحصیل می‌شوند. دانشگاه غیرانتفاعی سوره نیز هر ساله حدود 30‌ نفر پذیرش دارد. دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد نیز آن گونه که شنیده‌ام چیزی حدود 80‌ نفر دانشجو در هر سال می‌گیرند؛ البته ممکن است دانشگاه‌های غیرانتفاعی یا علمی - کاربردی نیز باشند که من اطلاع دقیقی از تعداد رشته و دانشجویان این دانشگاه‌ها ندارم.
  با این حساب، کسی که طراحی‌ صحنه می‌خواند ممکن است پس از پایان تحصیلات طراح‌ لباس، نور یا سینما شود؟
بله همین طور است.
 فکر می‌کنید تأسیس سالن‌های خصوصی و روی صحنه رفتن چند اجرا در یک سالن چه تأثیری بر طراحی‌ صحنه گذاشته است؟
همانطور که اشاره کردید با تأسیس سالن‌های خصوصی خبرهایی مبنی بر کمرنگ شدن و از بین رفتن نقش طراحی‌ صحنه میان اهالی تئاتر دست به دست می‌شود و این به دور از واقعیت نیست. اما بگذاریم بحث را از کمی عقب‌تر آغاز کنیم، مجوز این سالن‌ها توسط وزارت فرهنگ و ارشاد صادر می‌شود و مرکز هنرهای نمایشی نمی‌تواند تأیید کند که در هر تماشاخانه با توجه به ظرفیت‌های معمارانانه‌اش چه تعداد نمایش می‌تواند به‌صورت همزمان اجرا شود یا اساساً آیا ظرفیت چند اجرایی شدن دارند یا خیر. همین جا یک اشتباه بوروکراسی و اداری رخ می‌دهد و ناظران کمی سالن‌های خصوصی اساساً متخصص نیستند و مجوز را مبنی بر اشتغالزایی یا هر دلیل دیگری صادر می‌کنند و از طرفی دست مرکز هنرهای نمایشی برای نظارت بر این امر کوتاه است. اما در میان سالن‌های خصوصی هم مجموعه‌هایی هستند که در این سال‌ها خوب عمل کرده‌اند، برای مثال تئاتر مستقل تهران تا آنجایی که می‌توانسته دست طراحان‌ صحنه و لباس را بازگذاشته است اما سایر مجموعه‌ها این‌چنین نیستند و در آنها با واژه نوپای دکور پورتابل برمی‌خوریم، دکوری که باید پس از اتمام نمایش بلافاصه از صحنه خارج شود و مکان را برای چیدن دکور نمایش جدید مهیا کند. با همه این اوصاف طی پژوهشی که در حال انجام است پرفروش‌ترین نمایش‌های سال‌های 96 و 97 و 4 ماه اول 98 آثاری هستند که گروه طراحی برجسته‌ای در کنار خود داشته‌اند و تن به حذف یا کم شدن فضای صحنه به‌دلیل نبود امکانات کافی نداده‌اند.
  صحبت از مشکلات کردید، اخیراً متوجه شدم نمایشی در تماشاخانه مهرگان از طراحی‌ صحنه و دکور شما استفاده کرده بود، آیا برای برخورد با آنها اقدامی انجام داده‌اید؟
بله اقدامات مورد نیاز بلافاصله انجام شد. این رویداد عجیب اتفاقی غم‌انگیز برای تئاتر و نه تنها طراحی‌ صحنه به شمار می‌رفت، نمایش «حق‌ با‌ شماست» به کارگردانی آقای ایرانی بدون کسب هیچ اجازه‌ای از دکور نمایش «قتل‌های‌ نیمه‌کاره» به نویسندگی و کارگردانی بهاالدین مرشدی، استفاده کرد. اما به محض مطلع شدن مراتب به سایر نهادها و بخش‌های مربوط در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز هنرهای نمایشی و همچنین خانه تئاتر ابلاغ شد.
  در مرکز هنرهای نمایشی و خانه تئاتر چه بخش‌هایی مسئول برخورد با چنین اتفاق‌هایی هستند؟
در مرکز هنرهای نمایشی، به طور مشخص شورای نظارت و ارزشیابی است که بر چنین اتفاق‌هایی نظارت می‌کند و پیگیری‌های لازم را انجام می‌دهد اما به‌صورت تخصصی انجمن طراحان صحنه و لباس خانه تئاتر است که خسارت‌های گروه زیان‌دیده را بررسی و کارشناسی می‌کند. در این میان تماشاخانه مهرگان نقشی مهم دارد و مسئولیت اصلی این اتفاق بر دوش عوامل آن مجموعه است و به نظر می‌آید که تصور دقیقی از هزینه‌های انجام شده برای تولید نمایش «قتل‌های‌ نیمه‌کاره» یا اساساً فرآیند تولید حرفه‌ای تئاتر ندارند.
  آیا با گروه نمایش «حق با شماست» و تماشاخانه مهرگان برخوردی شده است؟
بله شورای نظارت، اجرای نمایش «حق‌ با‌ شماست» را متوقف کرد که با پیگیری‌های عوامل و فشار به مرکز هنرهای نمایشی همچنان روی صحنه است؛ البته من درخواستی مبنی بر توقف اجرا نداده‌ام اما این یکی از قوانین جدی در مرکز است که با گروه‌های متخلف بسرعت و قاطع برخورد می‌کنند، حتی به درخواست آقای شریفی کارشناس محترم شورای نظارت و ارزشیابی، کارگردان این نمایش با بنده تماس گرفته و گفته که راجع به استفاده از دکور اشتباه کرده است و عذرخواه گروه نمایش «قتل‌های نیمه کاره» است و همچنین ایشان بیان کرد که مقصر اصلی این اتفاق مدیریت تماشاخانه مهرگان است که به آنها گفته است از دکور استفاده کنید مسئولیتش با من!
  انجمن طراحان صحنه و لباس چطور؟ آنها چه اقدامی انجام داده‌اند؟
اعضای هیأت مدیره این انجمن همگی طراح تئاتر هستند و مشکلاتی از این دست را بخوبی درک می‌کنند. با گفت‌و‌گویی که با آقای فریبرز قربان‌زاده داشته‌ام ایشان تأکید کرده‌اند که با افراد خاطی در این رویداد برخورد خواهند کرد؛ البته بصورت دقیق انجمن طراحان صحنه و لباس هنوز اقدامی انجام نداده است اما این به معنی اهمال اعضای هیأت مدیره و انجمن نیست بلکه با توجه به اینکه جلسات انجمن دو هفته یکبار برگزار می‌شود مراحل اداری کمی با کندی پیش می‌رود اما این نهاد صنفی پیگیری‌های لازم را انجام خواهد داد.
  آیا تاکنون چنین اتفاقی در تئاتر رخ داده بود؟
به این جامعی و کاملی خیر!
  به طور کلی آینده طراحی‌ صحنه را چگونه می‌بینید؟
درخشان. طراحی بخشی از تئاتر است و هرگاه وجود نداشته باشد به این معنا است که تئاتری وجود ندارد، توجه داشته باشید که مقصود از طراحی الزاماً ساخت برج و بارو - که البته آن هم در جای خودش ستودنی است- روی صحنه نیست بلکه مقصود طراحی صحنه‌ای دقیق و دراماتیک است و این هنری است که طراحان از پس آن برمی‌آیند.
  و سؤال آخر اینکه دانشجویان چه چشم‌اندازی نسبت به طراحی‌ صحنه دارند؟
بگذارید سؤال تان را با «دانشجویان دغدغه‌مند» کامل کنم. دانشجویی که دغدغه طراح شدن دارد دیر یا زود وارد عرصه حرفه‌ای خواهد شد و تمام تلاشش را می‌کند که با کمترین امکانات و هزینه بهترین را خلق کند و نمونه‌هایی از این دست در تئاتر دانشگاهی کم نیستند.
 

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.