اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۹

کلمات کلیدی

رازهای تازه از توطئه ربودن امام موسی صدر

رازهای تازه از توطئه ربودن امام موسی صدر
محمد علی مهتدی کارشناس مسائل بین الملل

چند روز پیش، یکی از همرزمان لبنانی شهید دکتر مصطفی چمران عکسی از امام موسی صدر را برایم فرستاد که در بیابان کنار جاده‌ای، عبای خود را پهن کرده بود و نماز می‌خواند. بر اساس تحقیق، معلوم شد که این عکس مربوط به سفر امام صدر به مصر در آوریل 1971 میلادی (فروردین 1350) است که پس از شرکت در ششمین اجلاس مجمع پژوهش‌های اسلامی در دانشگاه الازهر قاهره به جبهه سوئز رفته‌ و در بین راه نماز خوانده است.

شرکت امام صدر در آن اجلاس واقعه مهمی است که متأسفانه در تاریکخانه تاریخ ناشناخته مانده است. در آن اجلاس امام موسی صدر در جایگاه عالمی شیعی و اندیشمندی اسلامی درخشید و پیشنهادهای وی در مورد یکسان‌سازی اعیاد در کشورهای اسلامی و نیز در مورد جهاد علیه رژیم صهیونیستی مورد قبول علمای اسلام قرار گرفت و کمیته ویژه‌ای برای اجرایی‌کردن این پیشنهادها تشکیل شد.
امام در آن سفر جمعاً در22 مصاحبه و سخنرانی شرکت کرد که از مهم‌ترین آنها علاوه بر سخنرانی در مجمع پژوهش‌های اسلامی، در انجمن جوانان مسلمان مصر و در دانشکده دختران دانشگاه عین شمس قاهره بود. اما، مهم‌ترین سخنرانی ایشان مربوط به سفر به جبهه سوئز و شرکت در نماز جمعه و سخنرانی در جمع افسران و سربازان ارتش مصر در مسجد شهدای شهر سوئز است.
یادآور می‌شود که این سفر در سال 1971 میلادی، یعنی چهار سال پس از شکست ارتش‌های عرب در جنگ شش روزه ژوئن 1967، صورت گرفت. در آن تاریخ ارتش صهیونیستی صحرای سینا، کرانه باختری رود اردن و بلندی‌های جولان را اشغال کرد. از آن زمان ارتش مصر در ساحل غربی کانال سوئز مستقر شد و ضمن ورود در جنگ فرسایشی علیه ارتش اسرائیل در ساحل شرقی کانال، خود را برای عبور از کانال و بازپس گرفتن صحرای سینا آماده می‌کرد. هدفی که در جنگ اکتبر 1973 عملی شد و ارتش مصر با رشادت تمام از کانال سوئز عبور کرد و ضمن درهم کوبیدن استحکامات بارلِو در ساحل شرقی کانال سوئز به پیشروی در صحرای سینا ادامه داد، هر چند این پیشروی با رخنه ارتش صهیونیستی در منطقه دفرسوار و سپس، مداخله هنری کیسینجر، وزیر وقت امور خارجه امریکا، متوقف شد و در نهایت، به سفر محمد انور سادات، رئیس جمهوری مصر، به اسرائیل و صلح در کمپ‌دیوید انجامید. به هر حال، حضور امام صدر در آن زمان در جبهه سوئز، که ارتش مصر خود را برای عبور از کانال آماده می‌کرد، بسیار مهم و با ارزش بود. امام در سخنرانی خود در جمع افسران و سربازان ارتش مطالبی را بیان داشت که حاضران را شگفت‌زده کرد. امام گفت:
«ما به اینجا نیامده‌ایم که جهاد و پاسداری را به شما بیاموزیم. شما فقط به خاطر بازگرداندن سینای اشغال شده و فقط برای دفاع از وطن خود مبارزه نمی‌کنید، بلکه از دیگر کشورهای عربی و سرزمین‌های اسلامی نیز که دیر یا زود مورد تجاوز قرار خواهند گرفت، دفاع می‌کنید. شما از کرامت و شرافت عربی دفاع می‌کنید که در اثر توطئه صهیونیستی و استعماری لکه‌دار شده است. شما عامل حرکت و پیشرفت اسلام را احیا کرده‌اید که همان جهاد است. چندین قرن بر ما گذشت بدون آنکه بجنگیم و در نتیجه، شوکت دینی و کرامت اسلامی خود را از دست دادیم. شما از انسانیت در هرجا که باشد پاسداری می‌کنید...»[1]
سخنان امام صدر آنقدر مؤثر و هیجان‌انگیز بود که عده‌ای از علما از جمله دکتر بیصار، دبیرکل مجمع پژوهش‌های اسلامی منقلب شدند و اشک می‌ریختند. پس از سخنرانی نیز افسران و سربازان ارتش مصر دور امام گرد آمدند و با در آغوش گرفتن ایشان و مصافحه احساسات خود را ابراز داشتند. تأثیر حضور و سخنرانی امام صدر چنان بود که محمد بلتاجی، استاندار سوئز هفته بعد نیز از امام دعوت کرد که در نماز جمعه نیروهای ارتش در دوم آوریل 1971 در شهر سوئز شرکت کند. (ر.ک گام به گام با امام، جلد3، صص 10-9)
 سبب بیان این مطلب آن است که امام موسی صدر نه فقط در لبنان، بلکه در کل منطقه در جایگاه عالمی شیعی همه جا از مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی سخن می‌گفت. ایشان سفرهای زیادی به سوریه، اردن، عربستان، مصر، کویت و الجزایر می‌رفت و در همه جا ضرورت مقاومت را فریاد می‌کرد و درباره اطماع اسرائیل در جنوب لبنان و خطری که از این ناحیه جهان عرب و جهان اسلام را تهدید می‌کرد، هشدار می‌داد.
گواهی اسناد یک ربایش
راقم این سطور در تحقیقی درباره چرایی ربوده شدن امام موسی صدر به استناد اسناد منتشر شده ساواک در روزنامه ایران به تاریخ 10 شهریور 1396، نشان داد که ربوده شدن امام موسی صدر در شهریور 1357 در لیبی در نتیجه توطئه‌ای بین‌المللی بوده است، زیرا قدرت و نفوذی که ایشان در لبنان و در کل منطقه عربی کسب کرده بود، تمامی مراکز قدرت در لبنان و منطقه را ترسانده و او را مانع اجرای توطئه‌های اسرائیل در لبنان و در سطح مسأله فلسطین می‌دانستند.
راز جدید کشف شده از تعمق در اسناد منتشر شده ساواک حاکی از آن است که به‌نظر نگارنده آنچه در شهریور 1357 و ناپدیدشدن امام موسی در لیبی رخ داد، قرار بود در بهمن 1354 (فوریه 1975) اتفاق بیفتد که به دلایلی انجام نشد.
در مورد چرایی این امر، همچنان که در تحقیق قبلی منتشر شده در روزنامه ایران بیان شد، به موضوع حوادث سال 1974 و قدرت و نفوذ شخصیت امام صدر در لبنان و در منطقه برمی‌گردد. در آن سال تحولات بزرگی رخ داد که زمینه‌ای برای آینده لبنان و منطقه شد و همان امر باعث شد که توطئه حذف امام موسی صدر از صحنه لبنان کلید بخورد.
در آن سال، فعالیت امام صدر در دو محور یعنی مبارزه با مراکز فساد قدرت در لبنان و تلاش برای ایجاد مقاومت در جنوب لبنان به اوج خود رسید.در اواخر اسفند 1352 در گردهمایی عظیم مردمی در شهر بعلبک به مناسبت اربعین شهادت امام حسین علیه السلام، در حالی که حدود 75 هزار نفر با بیش از 10 هزار قطعه سلاح گرد آمده بودند و شلیک هوایی می‌کردند، امام صدر سخنرانی مهمی با تأکید بر مبارزه با مراکز قدرت و مقاومت در برابر اسرائیل ایراد کرد. در این مراسم، شرکت‌کنندگان سوگند یاد کردند که برای تحقق اهداف امام صدر تا مرز شهادت آماده مبارزه هستند.
در 15 فروردین 53 امام موسی در مراسمی در بیروت گفت: «سلاح زینت رجال است، ما با این اسلحه با طاغوت‌های خودکامه خواهیم جنگید و مردم رنج کشیده را رها نخواهیم کرد. در برابر ظلم و توطئه و رشوه‌خواری و بالا کشیدن اموال مردم هرگز ساکت نخواهیم نشست.»
مقاومت ، سرمشق ملی
و اما مهم‌ترین رویداد در نیمه اردیبهشت همان سال، تجمع گسترده مردمی در شهر صور در جنوب لبنان بود. به نوشته روزنامه‌های آن زمان، در این گردهمایی بیش از 150 هزار نفر با انواع اسلحه فردی گرد آمدند. در این مراسم امام موسی صدر در سخنان مهمی تأکید کرد که از این پس ما آرام نمی‌گیریم. دیگر جایی برای تنبلی و راحتی وجود ندارد، ما مبارزه را تا آخر ادامه می‌دهیم و اینکه سومین گردهمایی، در بیروت، پایتخت، خواهد بود.
از این پس، امام صدر لحن بسیار تندی را خطاب به مراکز قدرت و سیاستمداران لبنان در پیش گرفت. ایشان همچنین هیچ فرصتی را برای تأکید بر مسلح شدن برای مقابله با اسرائیل از دست نداد.در نیمه مهرماه سال 53، امام صدر در یکی از سخنرانی‌ها گفت: «ما با اطمینان از آینده می‌گوییم که اسرائیل باید نابود شود. اینک هر مسلمان باید اسلحه به دست گیرد و هرمسیحی اگر می‌خواهد پیرو حضرت عیسی مسیح(ع) باشد باید صلیب را تبدیل به مسلسل کند.»
در سخنرانی دیگری، ایشان تأکید کرد که: «در مسیر مبارزه برای نجات لبنان باید راه شهادت را برگزینیم.» وی به سیاستمداران لبنانی هشدار داد که: «اگر نمی‌توانند به وظایف خود نسبت به مردم عمل کنند فوراً استعفا دهند، زیرا بزرگترین گناه این است که انسان در منصبی قرار گیرد که شایستگی آن را ندارد.»در مناسبت دیگری امام صدر گفت: «قابل تحمل نیست که اکثریت ملت لبنان، چنانکه در جنوب می‌بینیم، در فقر و بیچارگی و آوارگی به سر برند، در حالی که اقلیتی کوچک با چنگ انداختن روی همه ثروت‌ها در ناز و نعمت زندگی کنند!»
و سرانجام، ایشان در اواخر شهریور همان سال در اجلاس مجمع عمومی مجلس اعلای شیعیان خطاب به سیاستمداران و سردمداران قدرت و پول در لبنان گفت: «شما از چنگ من رهایی ندارید مگر با مرگ من.»
مجموعه این تحولات و مواضع باعث ترس و نگرانی مراکز قدرت در لبنان و منطقه شد و آنان پی بردند که حضور امام صدر در لبنان خطر بزرگی است که منافع و وجود آنها را تهدید می‌کند.
این ترس و نگرانی و احساس خطر در لابلای گزارش‌های ساواک از ایستگاه بیروت کاملاً به چشم می‌خورد. ساواک در گزارشی نوشت: «روحانیون و مقامات دولتی از جنجال‌های موسی صدر خسته شده‌اند و او را برای موقعیت خود خطرناک تشخیص می‌دهند.» (امام موسی صدر، یاران امام به روایت اسناد ساواک جلد دوم ص272، تاریخ سند 53/6/6).
در جای دیگری می‌خوانیم: «موسی صدر با گروه‌های چپی و سازمان‌های فلسطینی علیه مسیحیان لبنان همکاری می‌نماید و... او به‌صورت یک خطر جدی برای مسیحیان لبنان درآمده و نقش خطرناکی ایفا می‌کند... گرایش او به سمت سوریه و احزاب چپ... و نفوذ او در بین طبقات شیعه لبنان... می‌توان گفت که صدر به‌صورت یک خطر جدی درآمده است.» (اسناد ساواک جلد 2 ص 511).
چنین می‌نماید که هدف از این گزارش قانع‌کردن تهران به لزوم حذف امام صدر از صحنه لبنان بوده، زیرا هیچ همکاری بین امام و گروه‌های چپی وجود نداشته و منظور از مسیحیان همان مراکز قدرت مارونیت سیاسی است که با رژیم شاه روابط نزدیکی داشته‌اند.بنابراین، مهم‌ترین اتفاق همان وضعیتی است که در شهریور 1357 (آگوست 1978) در جریان سفر امام صدر به الجزایر و سپس به لیبی رخ داد و به ربوده شدن امام انجامید و این همان راز مهم جدیدی است که از اسناد ساواک کشف می‌شود؛ یعنی تصمیم به ربودن امام صدر در همان سال 1353 گرفته شده بود.
در 1353/11/18 سفیر لیبی در بیروت دعوت رسمی برای سفر به لیبی را به امام صدر تسلیم کرد و ایشان با نپذیرفتن این دعوت اظهار داشت که تاریخ سفر را بعداً مشخص خواهد کرد. چند روز پیش از آن نیز امام دعوت مشابهی را برای سفر به الجزایر و ملاقات با هواری بومدین دریافت کرده بود. (مجموعه گام به گام با امام، جلد 5، صفحه 21).
در همان روز، منصور قدر، رئیس ایستگاه ساواک در بیروت، به تهران گزارش داد که موسی صدر قرار است به الجزایر و لیبی سفر کند. این گزارش به اطلاع ارتشبد نصیری، رئیس ساواک رس