نهال شعر عاشورایی در فلات آناتولی

فرهنگی /
شناسه خبر: 499241

یکی از اصول اعتقادی علویان بکتاشی، امامت است. علویت آناتولی، بر یک نظام اعتقادی مبتنی بر دوستی علی(ع) و اهل بیت(ع) استوار است؛ آنان همچون شیعیان امامی، دارای دوازده امام معصوم‌اند.

  امام از دیدگاه بکتاشیه، یعنی کسی که از هرگونه اشتباه، قصور و گناه مبرا است؛ امام باطن قرآن، عالم و پیشوای دینی اجتماع است. به اعتقاد بکتاشیان، پیامبر(ص)، پس از خود، علی(ع) را به‌عنوان جانشین معرفی کرده است؛ اما پس از وفات آن حضرت، جانشینی علی(ع) نادیده گرفته شد. عنصر و مفهوم کلامی شیعی «امامت» را به وفور می‌توان در برگ برگ متون کهن علویان جست‌و‌جوکرد. هرچند باید اذعان کرد بر پایه مطالعات درونی برخی متون کهن علویان، در قرون هشتم تا نهم هجری، مباحثی مانند امامت، تبری، دوازده امام، شهادت امام حسین(ع) در کربلا و مانند آن، نسبتاً کمرنگ‌تر از دوره‌های متأخرتر برگزار شده است؛ اما در منابع متأخرتر، در سده‌های دهم هجری به بعد، حضور پررنگ مسأله امامت در اندیشه علویان، امری انکارناپذیر است. علویان بکتاشی عزاداری‌های نسبتاً مفصلی را از اوایل ماه محرم در ترکیه و برخی کشورهای حوزه بالکان، مانند آلبانی و بوسنی، برگزار می‌کنند. آنان، 12 روز نخست ماه محرم را به‌عنوان یکی از شروط ایمان علوی‌گری، روزه می‌گیرند. روزه مذکورکه به صیام فاطمه مشهور است، از روز اول محرم شروع می‌شود و معمولاً در ظهر روز دهم (عاشورا) با افطار با سوپ یا آش مخصوصی به‌نام عاشوره، به پایان می‌رسد؛ اما برخی طوایف علوی، تا روز دوازدهم محرم روزه می‌گیرند. علویان روزه‌ دار، در این مدت12 روز، مطلقاً آب نمی‌نوشند و از مایعات، تنها به شیر اکتفا می‌نمایند، آنان همچنین در این مدت، به غذاهای حیوانی و گوشت لب نمی‌زنند و از قربانی کردن، تراشیدن ریش، برپایی جشن و مانند آن، خودداری می‌کنند.
نسخ خطی با محوریت عاشورا به زبان ترکی استانبولی
به تبع هشتصد سال حضور نسبتاً قوی عنصر امامت در اندیشه بکتاشیان، بتدریج نزد آنان، آثار متعدد و متنوعی با محوریت امام حسین(ع) و حادثه غمبار کربلا در بستر علوی‌گری، شکل گرفته است؛ در ذیل، تعدادی از میراث مکتوب بکتاشی (نسخ خطی)، به زبان ترکی عثمانی را به اختصار، بازخوانی می‌کنیم.
دیوان لطفی: اثر جمال‌الدین ینی‌شهری بکتاشی متخلص به «لطفی» (1279ق)؛ دیوانی مشتمل بر مدایح و مراثی اهل بیت(ع) بخصوص امام حسین(ع) است. نسخه‌ای دستنویس از دیوان لطفی، در کلکسیون ارسلان قاینارداغ، در استانبول نگهداری می‌شود. این ابیات از اوست: سلطــان شهیدان حسین عشقنه رحم ایت/ یانمــــــه بنی بو سوزش پرناره الهی/ بن چـــــــــاکر تعداد شهنشاه حسینم/ انکــــار ایده مم گلمیشم اقراره الهی. 
دیوان ویرانی: اثر منظوم ویرانی ابدال بابا، متخلص به «ویرانی» (سده 11ق)، این شاعر دلباخته اهل‌بیت(ع)، در بخش‌هایی از دیوان خود، از محبت عمیق خویش به آن ستارگان هدایت(ع)، پرده برداشته است؛ دو نسخه‌ از دیوان ویرانی، در استانبول، یکی در کلکسیون علی نهاد طرلان و دیگری در مجموعه ارسلان قاینار داغ موجود است. این بیت از اوست: خدیجه، فاطمه خلق رضـــا دُر/ بنم جانم شهیــــد کــربـلادر
دیوانچه آصف: از شاعری بکتاشی متخلص به «آصف» (1292ق) بیشتر اشعار وی در مدایح و مراثی اهل‌بیت(ع) بخصوص امام حسین(ع) است. نسخه اصل به خط آصف، در کلکسیون ارسلان قاینارداغ، در استانبول قرار دارد. این ابیات از اوست: بیزی طعن ایلمه صوفی خرابات خدایـز بیز/ محب خـــاندان اهل‌بیت مصطفـایــز بیز/ یولنده بی‌محابا جــامه و باش ایلرز قـربـان/ ازلــــــــدن بنده شاه شهید کربلایــز بیز
ترکیب بند در مرثیه امام حسین(ع): از شاعری بکتاشی متخلص به «شمعی» (1281ق) ترکیب‌بندی در مراثی حضرت ابی‌عبدالله الحسین(ع) و مصائب کربلا همراه دیباچه‌ای منظوم درباره امیرالمؤمنین علی(ع) است. دو نسخه از این دیوان در کلکسیون ارسلان قاینارداغ، در استانبول موجود است.
نَفَسلر: مجموعه‌ای صوفیانه به نظم و نثر، منتسب به بکتاشیان و بیشتر ابیات در مدایح و مراثی اهل‌بیت(ع)، بخصوص رثای امام حسین(ع) است. نسخه به خط مؤلف این اثر، در کلکسیون علی نهاد طرلان، (سده 13ق) قرار دارد.
الحدیقه‌: سروده طالب‌ (دالیب‌) فراشری، یکی‌ از شاهکارهای ادبی‌ بکتاشیه‌ به‌ زبان‌ آلبانیایی‌ (با‌ خط عربی)‌، حماسه منظوم‌ الحدیقه‌ است که در 65000 بیت به سال 1842میلادی از سوی فراشری سروده شده است؛ وی در این‌ شاهکار ادبی سترگ، به‌ ذکر حماسه‌ کربلا و قهرمانی‌های‌ امام‌ حسین‌(ع) پرداخته‌ است‌. این‌ منظومه‌ در ادبیات‌ آلبانی‌ ارزش‌ ادبی فوق‌العاده‌ای‌ دارد؛ چرا که اولین‌ و طولانی‌ترین‌ منظومه‌ حماسی‌ تاریخ ادبی کشور آلبانی‌ است‌. برادر وی، نعیم‌ فراشری‌ (1900م)، نیز منظومه‌ای‌ درباره حادثه‌ کربلا سروده‌ و در منظومه حماسی‌ خود، رشادت ‌امام‌ حسین‌(ع)، بخصوص‌ دلاوری‌ حضرت عباس‌ بن‌ علی‌(ع)‌ را ستوده‌ است‌.
گفتنی است بکتاشیان آلبانی ارادت ویژه‌ای به حضرت ابوالفضل العباس(ع) دارند. برای نمونه‌ برخی از علویان، در سال 1620 میلادی مقداری از خاک مزار آن حضرت(ع) را برای تبرک و طلب شفا از کربلا به آلبانی بردند و بخشی از آن خاک مقدس را بر بالای کوهی در 200 کیلومتری تیرانا، پایتخت آلبانی، دفن کردند. با گذشت زمان بنایی روی آن ساخته و نام کوه را نیز به کوه عباس علی(ع) تغییر دادند؛ علویان هر ساله، پنج روز، از روز20 تا 25 ماه آگوست، بر بالای این کوه 2417 متری، گرد آمده و مراسم مذهبی باشکوهی برگزار می‌کنند؛ برای مثال، غذا طبخ کرده و به‌نام آن حضرت(ع) در میان مردمان نیازمند توزیع می‌کنند. 

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.