یکی از مشکلات پرداختن به هویت، نگاه نوستالژیک به آن است؛ ما باید از هویت چیزی بیرون آوریم که قابل دیالوگ باشد و گفت‌وگو بین ما و نسل بعدی صورت گیرد.

گروه اندیشه:

نشست «سویه های هویتی مشهد» چندی پیش در پژوهشکده ثامن مشهد برگزار شد. دکتر هادی خانیکی، استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی سخنران این جلسه بود، آنچه در ادامه می آید، گزیده ای از سخنرانی او است که می خوانید: 

***

هویت در دنیای امروز یک مسئله است. باید توجه داشت هویت معلولی از عوامل مختلف است که خود بر آن اثر می‌گذارد. مهم‌ترین ویژگی اثرگذار بر هویت در جامعه امروزی، شبکه‌ای شدن جامعه است. در حقیقت امروز ارتباطات خودگزین در ساختار فنی خود تغییر پیدا کرده و به جای ارتباطات جمعی که در آن یک پیام به صورت انبوه منتقل می‌شد، قرار گرفته و به همین جهت است که هویت سیال و شکننده شکل گرفته است. از نظر تحولات جهانی نیز دو روند متناقض جهانی شدن و محلی شدن روی هویت اثرگذار بوده است.

امروز هویت یک برساخته اجتماعی است و نه یک مقوله ذاتی؛ در دنیای امروز هویت در هر آن در حال ساخته شدن است. براساس دسته‌بندی «مانوئل کاستلز»، سه‌گونه هویت اجتماعی در شرایط کنونی شکل می‌گیرد؛ یک مورد هویت مشروعیت‌بخش است که براساس خود مشروع و مطلق ساخته می‌شود. هر چقدر این هویت محدودتر باشد، گونه‌های دیگر هویت در برابر آن سربلند می‌کند. فراگیر شدن شبکه‌های اجتماعی، هویت مشروعیت‌بخش را به چالش می‌کشد و هویت مقاومت را در برابر آن شکل می‌دهد. هویتی که دیگری را نمی‌پذیرد و به صورت رادیکال و خصومت‌آمیز آن را رد می‌کند. البته گاهی هویت مقاومت که واکنشی به هویت‌های محدود است، به هویت‌های خشن تبدیل می‌شود که معمولا هویت‌هایی تک‌پاره و یک‌بعدی است و در جامعه مخاطره ایجاد می‌کند و هر لحظه امکان انفجار در جامعه می‌رود. هویت سوم هویت منعطف نام دارد که برنامه‌دار بوده و براساس پذیرش تفاوت‌ها و ایجاد ارتباط تعاملی بین آن‌ها ایجاد می‌شود.

آیا برجسته شدن هویت می‌تواند به ستیز و اختلاف منجر نشود؟ باید گفت هویت‌های باز، چندوجهی و متکثر که مبتنی بر گفت‌وگو است، می‌تواند باب تعلق خاطر به گذشته و ایجاد شرایطی برای زیستن در وضعیت موجود را باز کند. گفت‌وگو تفاوت را به جای تخاصم می‌نشاند و آن را به رسمیت می‌شناسد. در حقیقت گفت‌وگو پذیرش دیگری متفاوت را، فرصتی برای معنا کردن هویت خود می‌داند. در کشور ما نسل به جای طبقات نشسته و این نشان می‌دهد تحولات نسلی در ایران دارای اهمیت است و باید آن را به رسمیت شناخت. البته باید توجه داشت خیلی از سخنان ما در مورد هویت از منظر علم اقتصاد بی‌اهمیت دانسته می‌شود. لذا باید از منظر توسعه نیز به هویت نگاه کرد و روشن کرد مباحث هویتی چقدر می‌تواند برای حل مسائل اقتصادی مهم باشد.

یکی از مشکلات پرداختن به هویت، نگاه نوستالژیک به آن است؛ ما باید از هویت چیزی بیرون آوریم که قابل دیالوگ باشد و گفت‌وگو بین ما و نسل بعدی صورت گیرد. شکل‌گیری و تقویت هویت، فقط مربوط به شهرداری یا سازمان میراث فرهنگی نیست. لازم است برای این منظور میان شهروندان نیز اتفاقاتی رخ دهد. باید کاوش کرد که هر کدام از چهار عنصر بناها، مفاخر، آیین‌ها و رویدادها چطور می‌تواند جنبه هویتی پیدا کند تا به سرمایه نمادین تبدیل شود. ما با جامعه‌ای رو‌به‌رو هستیم که با تغییرات پردامنه اجتماعی و فرهنگی روبه‌رو است. در حقیقت فقط سیاست‌گذاری مسئله نیست، بلکه بخش مخاطبان نیز یک مسئله است؛ باید دید چطور سودمندی جنبه‌های هویتی برای جامعه  می‌تواند نمایان شود.

 

 

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.