مصطفی ملکیان یک فردگرای فرهنگی است. فرد گراست چون مانند جامعه شناسان به موجودیتی به نام جامعه اعتقاد ندارد و اساسا جامعه را گرد هم آمدن مجموعه ای از افراد می داند. همچنین فرهنگی است چون بر خلاف کسانی که مبداء تحولات جامعه را در عرصه های سیاست یا اقتصاد جستجو می کنند معتقد است که اصلاح باید از ساحت فرهنگ آغاز شود چون فقط با تغییر بینش افراد می توان به تحقق آینده ای بهتر برای کشور امیدوار بود.

 در مناقشه ای که طی چند سال اخیر بر سر دیدگاه های ملکیان در محافل روشنفکری و مطبوعات در گرفت جامعه شناسان به درستی غفلت وی از پرداختن به ساختارهای اجتماعی و اولویت اصلاحات در آن عرصه ها را یادآور شدند. اینکه تا برخی از نارسایی های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مرتفع نشود نمی توان به پرورش و بالیدن شهروندانی متعهد، قانون گرا و همراه با دغدغه های انسانی امیدوار بود. این در حالی است که ملکیان همواره تاکید می کند؛ " تا جان انسان دگرگون نشود نمی توان دگرگونی جهان را از او انتظار داشت".
بنابراین اول باید به اصلاح فرد پرداخت و پس از آن اصلاح جامعه را مدنظر داشت. اما اکنون و در میانه برپایی معرکه ای از رانت جویی، کارچاق کنی، رابطه سالاری، منفعت جویی، بی اخلاقی و ارادت سالاری زمان مناسبی برای جدی گرفتن سخنان ملکیان فرارسیده است.
واقعیت این است که به رغم تلاش های بسیار اصلاح جویان در چهاردهه گذشته هنوز نتوانسته ایم گام بلندی را به سوی توسعه یافتگی به ویژه در ابعاد سیاسی و اقتصادی آن برداریم. در چنین شرایطی است که جدی گرفتن دیدگاه های ملکیان ضرورت می یابد. اینکه بدون وجود انسان هایی دلیر و خود ساخته مجلس می تواند به بنگاه معاملات میان برخی از نمایندگان و دولت تبدیل شود، رقابتی سخت و فرساینده میان فعالان سیاسی بر سر دستیابی به رانت های گوناگون ایجاد شود، دروغ گویی به سکه رایج سیاسیون بدل شود و منافع ملی لگدمال منافع شخصی و باندی شود. اینها و بیش از اینهاست که ما را فرا می خواند تا نگاهی مجدد به نقش فرد در مناسبات اجتماعی بیندازیم. اینکه در زمانه غلبه ناامیدی ها شاید مقاومت فرد در قبال  تندباد ساختارهای ناکارآمد و اهتمام به آبادانی روح بتواند نور امیدی بر این تاریکخانه بیفکند و ما را اندکی به فردای بهتر امیدوار سازد. شاید مناسبات فرد و جامعه در ایران پیچیده تر از آن چیزی باشد که تا کنون در نظریه ها خوانده ایم!

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.