گاندو و خواجه تاجدار

سیاسی /
شناسه خبر: 486082

تفاوت میان رمان با تاریخ؛ یا فیلم با مستند چیست؟ رمان محصول تخیل نویسنده است که ممکن است بخشی از مواد آن را از واقعیت عینی گرفته و با ارزش‌ها و مفاهیم ذهنی آمیخته باشد. ممکن است بعضی شخصیت‌ها و رویدادهایی در عالم واقع وجود داشته باشند اما ساخت و پرداخت آن نتیجه خیالات هنرمند است.

تمامی اجزای داستان بینوایان ویکتور هوگو یا جنایت و مکافات داستایوفسکی لزوماً اتفاق نیفتاده‌اند، بلکه تصویری است که نویسنده از یک مقطع تاریخی یا رفتار انسان در یک موقعیت فرضی ارائه می‌کند. خواننده نیز متوجه مرز تخیل و واقعیت است. در حالی که کتاب انقلاب فرانسه که یک بخش مهم از مجموعه تاریخ تمدن ویل دورانت است از نوع دیگری است و فرض است که دورانت می‌خواسته وقایع انقلاب فرانسه را همان طور که بوده ذکر کند. فیلم نیز شبیه رمان است. کارگردان با استفاده از تکنیک‌های سینمایی و سناریونویسی می‌کوشد که یک مضمون را در قالب یک روایت جذاب و پرکشش عرضه کند، حتی اگر بخش عمده آن واقعیت نداشته باشد.
 یکی از بدترین کارهایی که می‌توان کرد، خَلط مرز میان واقعیت و تخیل است. کتاب خواجه تاجدار ترجمه مرحوم ذبیح‌الله منصوری یکی از نمونه‌های این کار است که ممکن است خواننده گمان ‌کند‌ تاریخ می‌خواند در حالی که داستان آن محصول ذهن نویسنده است و در عالم واقع با چنین جزئیاتی روی نداده‌اند. نویسنده در اصل رمان نوشته است و از وقایع تاریخی نیز استفاده‌هایی کرده است. تقریباً خوانندگان مطلع از این تفاوت آگاه بودند. آرگو، بن‌افلک نیز از نمونه‌هایی است که مرز میان واقعیت و تخیل را در ذهن بیننده کم‌رنگ می‌کند و این زیانبار و فریب‌دهنده است و هدف سیاسی خود را پشت دروغی واقعیت‌نما پنهان می‌کند.
مجموعه تلویزیونی گاندو از این نظر بدترین نمونه است. نه فقط به‌دلیل نحوه چیدمان صحنه‌ها و... بلکه دلیل اصلی آن انتشار چنین مجموعه‌ای از صداوسیمای ایران است. شاید اگر چنین مجموعه‌ای از یک رسانه بی‌طرف و واقعی منتشر می‌شد، بیننده آن را مثل یک مجموعه تلویزیونی کمپانی‌های حرفه‌ای یا فیلم‌های هالیوودی می‌دید که قصد اصلی آن بیش از هر چیز دیگری سرگرم کردن بیننده است و پس از مدتی نیز به فراموشی سپرده می‌شد. مثل سریال «لاست» که فقط برای سرگرمی و تخلیه هیجانی دیده می‌شد و هیچ واقعیتی نداشت. ولی صداوسیمای ایران فاقد چنین مشخصه‌ای است و برداشتی که از هر برنامه آن می‌شود، معطوف به یک هدف سیاسی مشخص و کوبیدن همیشگی یک عده و حمایت دائمی عده دیگر است. این رسانه برای اهداف جناحی خود تقلا می‌کند که فیلم‌های تخیلی خود را به‌عنوان مستند و واقعیت تاریخی جا بزند. از این نظر اعتبار تاریخی و استنادپذیری خواجه تاجدار چندین برابر بیشتر از گاندو است. این کار مثل اقدام غیراخلاقی مطبوعات و رسانه‌هایی است که محتوای آگهی را که به خاطرش پول می‌گیرند، به‌جای گزارش واقعی و تولید بی‌طرفانه و متعهدانه منتشر می‌کنند و از ذکر عنوان گزارش تبلیغی پرهیز می‌کنند.
این تنها مشکل این‌گونه سریال‌های پخش شده از صداوسیما نیست. گاندو را چه فیلم بدانیم و چه مستند، از یک جهت دیگر نیز مورد نقد است: تبعیض، تبعیض و تبعیض. آیا برای کسی امکان دارد که فیلم یا مستندهای مشابهی را درباره موضوعات دیگر بسازد و از این تلویزیون پخش کند؟ آیا می‌توان نام ده‌ها جاسوس واقعی را که بدون سروصدا محاکمه و محکوم شده‌اند ذکر کرد و اجازه داد که درباره آنها فیلم یا مستند ساخته و پخش شود؟ یا حتی خبر آنها را گفت؟
اتفاقات دیگری که بسیار مهم‌تر نیز هستند در دستگاه‌هایی رخ داده که حتی صدایش را درنمی‌آورند، چه رسد به اینکه اجازه تولید فیلم یا مستند یا حتی نوشتن کتاب درباره آنها داده شود. این تبعیض که یک رسانه بتواند یکسویه علیه هر کس یا جناحی که نمی‌پسندد فیلم بسازد، از اصل چنین فیلم‌هایی بدتر است. چه این فیلم‌ها واقعیت داشته باشند چه غیرواقعی و ساختگی باشند. تبعیض، اعتبار هر پدیده از جمله رسانه‌های رسمی را نابود خواهد کرد که کرده است.
مشکل اینجاست که این افراد گمان می‌کنند از این طریق می‌توانند حقیقت را وارونه کرده و به خورد جامعه دهند، در حالی که حقیقت همیشه زیر ابرهای سانسور و تبعیض پنهان نخواهد ماند. روزی که دنیا روی ناخوشایندش را نشان دهد، ‌تر و خشک را با خود می‌سوزاند. رفتار این گونه افراد مثل کسی است که داخل کشتی نشسته و در وسط امواج خروشان و خطرناک، اقدام به تخریب کشتی می‌کند تا بلکه صاحبان کشتی و مسافرانش را غرق و متضرر کند، غافل از اینکه خود و همفکرانش نیز در این کشتی ساکن هستند و چه بسا زودتر از دیگران غرق شوند. فقط کسی این کار را می‌کند که از کشتی دشمن در آن نزدیکی تضمین گرفته که پس از غرق شدن، قایق‌های نجات برای کمک به آنها می‌آیند. گاندوی واقعی اینجاست!

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.