از بطن سنت تا کودکان قرن بیستم

فرهنگی /
شناسه خبر: 485511

10 سال از مرگ مهدی آذر یزدی، پدر قصه‌نویسی کودکان گذشت. اینکه نویسنده‌ای اول بار در میانه چهارمین دهه از عمرش به صرافت نوشتن افتاده باشد، دست‌کم در ایران نمونه‎ای نیست که بتوان مشابهش را یافت.

مهدی آذر یزدی (۲۷ اسفند ۱۳۰۰ یزد- ۱۸ تیر ۱۳۸۸ تهران) صورت حقیقی این آغاز دیرهنگام در قصه‌نویسی است: «بعضی‌ها از کودکی شروع به نوشتن می‌کنند؛ ولی من تا 18 سالگی خواندن درست و حسابی را هم بلد نبودم*». آذر یزدی 35 ساله بود که دست به کار نوشتن شد. آن هم برای کودکان و نوجوانان. اگر بنا باشد به فهرست کم‌شماری از نویسندگان معاصر اشاره کنیم که زیست‌شان با رنج و صعوبت بسیار همراه بوده، بی‌شک آذر یزدی یکی از آنهاست. او خواندن و نوشتن را نه بدان‌گونه که در تداول تعلیم و تربیت زمانه بود، بلکه مختصراً در خانه و نزد پدر کشاورزی آموخت که مذهبی و بشدت متعصب بود. در همان سال‌های کودکی بود که کار به اصطلاح یدی را تجربه کرد. با این حال دلیل محرومیت خود از رفتن به مدرسه را مشکل شرعی پدرش با مقوله آموزش به معنای رسمی و دولتی کلمه برشمرده و نه معاذیر مالی؛ و به صراحت گفته است که پدر «مدرسه دولتی و کار دولتی و پوشیدن کت‌وشلوار را حرام می‌دانست.» نقل‌قولی که نشان می‌دهد او در حالی عمرش را مصروف قصه‌‌نویسی برای کودکان سده بیستم کرده که در خاستگاهی به غایت سنتی پای داشته است.
آنچه اول بار سودای نوشتن را در او پدید آورد، خواندن بازنویسی حسین واعظ کاشفی از «کلیله‌ و دمنه» یا همان کتاب «انوار سهیلی» بود. اثری که ایده ساده‌نویسی قصه برای کودکان را در او زنده کرد و منجر به نوشتن جلد اول از کتاب «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» شد. کتابی که بعدها مجموعه‌ای هشت جلدی شد و به خاطرش از یونسکو هم جایزه گرفت. از اشتهار مهدی آذر یزدی به «پدر ادبیات کودک و نوجوان ایران» هم که بگذریم، از نقش و جایگاه او در ادبیات داستانی برای کودکان و تعریف این ژانر در تاریخ معاصر فرهنگ در ایران نمی‌توان بی‌اعتنا گذشت. از او بیش از 30 اثر به نظم و نثر بر جای مانده که شمار زیادی از آنها خوانندگان زیادی در میان کودکان و نوجوانان داشته است.
* از کتاب «زندگی و آثار مهدی آذر یزدی».