یکجانبه‏‌گرایی امریکا و امنیت منطقه غرب آسیا

بین الملل /
شناسه خبر: 485502

یکجانبه‏ گرایی ریشه‏ های قوی در سیاست خارجی امریکا دارد. این موضوع بویژه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی موضوعیت بیشتری یافته است و تاکنون نیز قدرتی در قواره امریکا برای تحدید رفتار این کشور شکل نگرفته است؛ همین موضوع زمینه گرایش به یکجانبه‏ گرایی را در سیاست خارجی این کشور افزایش داده است.

همچنین یکجانبه‏ گرایی در سیاست خارجی امریکا از جذابیت بسیاری برخوردار است زیرا نگاه به چندجانبه‏ گرایی در این کشور بسیار بدبینانه ارزیابی می‎شود و آن را از نشانگان نوعی افول یا برآمدن قدرت ‏های جدید می‏ دانند که سعی در به چالش کشیدن قدرت برتر امریکا دارد.
در عین حال از یکجانبه ‏گرایی برداشت خاصی در سیاست خارجی امریکا وجود دارد که معنای آن لزوماً هژمونی نیست؛ بلکه منظور از یکجانبه‏ گرایی نوعی رهبری برای ایجاد نظم بین ‏المللی است. بر این اساس امریکا در مواردی وارد مباحث ایجاد قواعد و نهادسازی بین ‏المللی می‌شود که برای بازنمایی و بیان برتری امریکا باشد نه برای حفظ صلح و امنیت بین‏ المللی یا آنچه پیروان جامعه بین‏ المللی سعی در ایجاد پیشرفت و ترقی در عرصه بین ‏المللی دارند. بر این اساس امریکا از دو شیوه اجبار و اقناع برای اعمال سیاست خارجی خود در جهان بهره می‏ گیرد. این کشور در حوزه نظامی 43 درصد هزینه جهانی و از این لحاظ هزینه ‏ای بیش از 14 کشور پس از خود را پرداخت می‏ کند. بر این اساس این کشور سابقه طولانی در حمله نظامی و عملیات پنهان برای براندازی کشورهای مخالف خود دارد که از جمله آن می‌توان به اندونزی، ویتنام، جمهوری دومینیکن، کوبا، امریکای مرکزی، ایران، شیلی، نیکاراگوئه و عراق اشاره کرد. همکاری داوطلبانه با این کشور مزیت‏ های خاصی در راستای اقناع ‏سازی دارد؛ حمایت نظامی از طریق مثلاً ناتو، حمایت در مقابل چالش‏ های داخلی، کمک ‏های اقتصادی و نظامی خارجی، دسترسی به بازار امریکا، تلاش برای مشارکت کشورهای همسو از طریق صندوق بین ‏المللی پول، سازمان تجارت و توسعه اقتصادی و بانک جهانی از این جمله ‏اند.
یکجانبه‏ گرایی پس از روی کارآمدن دولت ترامپ و متعاقب آن رفع بحران اقتصادی جهانی در سال 2008، رویکرد غالب در سیاست خارجی این کشور بود. در سطح جهانی پروتکل کیوتو در مورد تغییرات اقلیمی، لایحه دیوان کیفری بین‏ المللی، پیمان منع جامع آزمایش هسته ‏ای، برنامه اقدام علیه تجارت غیرقانونی تسلیحات سبک و کوچک، پیمان موشک ‏های ضدبالستیک و کنوانسیون تسلیحات میکروبی مورد پذیرش این کشور قرار نگرفت. در سطح منطقه‏ ای بویژه در منطقه غرب آسیا نیز رفتار مبتنی بر یکجانبه ‏گرایی امریکا کاملاً مشهود بوده است. در ابتدای شروع سده بیست‏ ویکم، حمله امریکا و متحدانش به عراق بدون مجوز شورای امنیت یکی از نمونه‏ های بارز و مشخص یکجانبه ‏گرایی در منطقه غرب آسیا است. در جریان بهار عربی در کشورهای غرب آسیا از سال 2011 به بعد، این کشور تلاش کرده تا از دولت‏ های طرفدار خود حمایت کند. عدم تغییر ماهوی وضعیت نظامیان در مصر، تلاش برای سرنگونی قذافی در لیبی، حمایت از دولت بحرین در سرکوب معترضان و همچنین حمایت از دولت عربستان در مقابل اعتراضات اجتماعی، حمله نظامی هوایی طولانی مدت این کشور علیه کشور فقیر یمن و حتی رفتارهای غیرمتعارف این کشور در قتل وحشیانه جمال خاشقجی روزنامه‏ نگار عربستانی، سعی نافرجام در تغییر رژیم در سوریه از جمله این موارد است.