جای بهشتی خالی است

سیاسی /
شناسه خبر: 482345

شخصیت شهید بهشتى تداعى گــر ژانوس روم اســت . این شخصیت اســاطیرى اغلــب با 2 چهــره به تصویر کشــیده مى شود که یکى بــه روبــه رو و دیگرى به پشــت سر نــگاه مى کند. از این نظر شخصیت بهشتى را می توان با ژانوس مقایســه کرد که بهشــتى در عین اعتقاد به ســنت اسلامى و علم به اجتهاد از نیازهاى روز غافل نبود و براى آنها تدبیر مى کرد ونگاهى رو به آینده داشت.

سعید زارع صفا 

سى و هشت سال پیش در هفتم تیر ماه  انفجارى در سرچشــمه تهران رخ داد که با  آن مردى با  72یــار غلتان به خون خود به آســمان پرکشید تا ســالهاى سال انقلاب ایران حسرت نداشتن وى را بخورد. بهشتى را مى شــود مغز متفکــر و تدوینگر ساختار های نظام جمهورى اســلامى نامید که فرصت اجراى ایده ها و نظریات هوشمندانه و مترقیانه خود را پیدا نکرد.

اما شخصیتى که به فرموده امام راحل«خود یــک ملت بود براى ملت ما» را نمى توان به چند پاراگــراف خلاصه کرد. هنوز هم پس از گذشــت  38سال از ســالگرد شهادتش آنچنــان که باید شــخصیت وى به جامعه شناسانده نشده به طورى که می توان استمرار مظلومیت این شهید را حتى پس از شهادت نیز مشاهده کرد.

سید شهیدان انقلاب اسلامی، یکى از شخصیتهایى بود که بدون شــک یکــى از بالهاى پرواز بنیانگــذار انقلاب براى تکمیل نهضت بود.او با هوش بالا و جســارت تصمیم گیرى از همان ابتداى ورود به قم نشان داد که سر و گردنى از دیگر طلاب آن زمان برتر است .

 

بهشتى ؛ مصلح انقلابى

اما از میان وجوه برجســته شخصیت ایشان اصلاحگرى با رویکــرد مترقیانه از ابعادى اســت که کمتر به آن پرداخته شــده است. بهشــتى با هــوش و پر اســتعداد از همان ابتداى جوانــى و در دوران تحصیل در قم نگاه مصلحانه و مترقیانه اش را با تأســیس دبیرســتان دین و دانش در شــهر قم آنهم سالها پیش از آغاز نهضت انقلاب اسلامى به رخ کشید.

بهشــتى با این کار به اصلاح گرى پایه اى و نسلى تأکید کرد و این نمونه عینى و ملموس محوریــت اصلاحات در تفکرات وى بود. در واقع این شهید بزرگوار اصلاح فرد و نسل را پیشنیاز اصلاح جامعه و حکومت می دانست.

 سید علیرضا حسینى بهشــتى فرزند آیت ا... شــهید در این باره مىگوید«: شــهید بهشتى بیش از هر چیز به اصلاحات معتقد بودنــد. در واقع می توان ایشان را یک مصلح انقلابى نامید.»

 تأســیس دبیرستان از ســوى شهید بهشتى در حالى بود کــه خیلى ها در آنزمان حتى به اصلاحات هم فکر نمى کردند و بیشــتر روحانیان ترجیح مى دانند که به فعالیت در حوزه هاى علمیه مشــغول باشــند.از سوى دیگر پرداخت به مســائل تربیتى از ســوى شــهید بهشــتى آنهم در زمانى که ایشان بــا فعالیت در حوزه علمیه مى توانســت به درجات بالاى فقهى و علمى برسد نشان ازاهمیت موضوع پرورش سرمایه انسانی و اصلاح گری در تفکر ایشان داشته است.

وى پــس از قم نیز با عزیمــت به آلمان و عهده گیرى امام جماعت مســجد هامبورگ نقشــى نو در تربیت نسل انقلابى همچنین همگرایى فرق اســلامى در انداخت که در نوع خود بى نظیر بوده است. آیت ا... شــهید که به عنــوان امام جماعت مســجد هامبورگ از طــرف مراجع بزرگ ایــران به آلمان اعزام شــده بود نــام آن را از مســجد جامع ایرانیان به مرکز اســلامى هامبــورگ تغییر داد و بــا انجام برنامه هاى علمــى و دینى منظم و حساب شــده که از هوش سرشار وى سرچشمه می گرفت یکى از بزرگتریــن پایگاههاى تبلیغى اســلام در اروپــا را بنیان گذارى کرد. همچنین با ایجاد تشکیلات مستقل ومنسجم براى دانشجویان ایرانى خارج کشــور، پایه گذار جنبشهاى دانشــجویى خارج از کشور شد که اعضا وتربیت یافتگان آن در به ثمررســیدن انقلاب اسلامى و سپس شرکت در ادارة نظام نوپاى اسلامى ایران سهمى بسزا یافتند.

بهشتى تداعى گر«ژانوس» بود

ایشــان در دوران مبــارزات انقــلاب نیز  بر منش اصلاحگرایانه و پیشــروانه خود پافشارى کرد و بر تشکیلاتى بودن مبارزات تأکید داشت. این یکى از وجوه برجسته شخصیت ایشــان بود اما مهمتر از آن توانایى بهشــتى در پــردازش نظریاتى نو و مترقیانــه در عیــن نگاه به گذشــته و سنت بود.

شخصیت شهید بهشتى تداعى گــر ژانوس روم اســت . این شخصیت اســاطیرى اغلــب با 2 چهــره و یا  2ســر به تصویر کشــیده مى شود که از این  2ســر، یکى بــه روبــه رو و دیگرى در جهت مخالف آن، یعنى به پشــت سر نــگاه مى کند. اعتقاد بر این اســت که این 2ســر به آینده و گذشته مى نگرند. از این نظر شخصیت بهشتى را می توان با ژانوس مقایســه کرد که بهشــتى در عین اعتقاد به ســنت اسلامى و علم به اجتهاد از نیازهاى روز غافل نبود و براى آنها تدبیر مى کرد ونگاهى رو به آینده داشت.

در موقعیت هایى چون انقلاب که بــا دگرگونى هاى بزرگ سیاســى اجتماعى در جامعه همراه است اغلــب اشــخاص و متفکــران توانایى درگیرى با مشــکلات پیش رو را نداشته و درناشناختگى به ســر مى بردند این در حالى بود که بهشتى در گیرو دار مشکلات نماند و درعین انقیاد به سنت و اجتهاد نگاهى نوو منطبق بر ذائقه جامعــه را ارائه مى کرد.

نگاهى که مانع از جهش بالاجبــار وى از دهــه پیش از انقــلاب به بعد از آن مى شد. وى بدون شک یکى از روحانیون پیــش رو در انقــلاب ایران اســت که تدبیر و آینده نگرى وى از تأکید بر حزب گرایى و هشدار به نبود آن در ســالهاى نخست انقلاب پیداست.

او بــه حــزب بــراى جمع شــدن عــده اى با هدف رسیدن به قدرت نــگاه نمى کرد و بلکه به کادرســازى و پرورش نیرو براى ادامه مســیر انقلاب مى اندیشــید کــه برگرفته از نگاه تربیتى و آینده اندیشی وى بود.

بهشتی  پــس از انقلاب ســعى در برپایى نظام حزبى در کشــور کرد که تأســیس حزب جمهورى اسلامى نمود بارز آن بود. بهشتى در تحزب گرایــى که آن زمــان – حتى در اواخر عمر خود – مورد ذم برخــى انقلابیون وسیاســیون بود متحورانه بــر پذیرش افکار مخالف و تعامل با گروه هاى سیاسى تأکید داشت و به استقبال آنها مى رفت.

دیدن مناظره هاى ابتداى انقلاب ایشــان با تــوده اى ها هنوز هم جذاب اســت و از عمق دیدگاه وى در تحمل مخالفان حکایت دارد. وى در تعریف خود از حزب چنین مــى گوید:« حزب نه انحصارطلب اســت نــه قدرت طلب و نه نفى کننده سایر احزاب و گروههاى سیاسى اســلامى. ما هر گروه سیاسى اسلامى دیگر را که مؤمن، درستکار و صادق و به انقلاب و رهبرى آن وفادار باشد برادر مى نامیم و بااین گروهها مسابقه مى گذاریم، مسابقه بر سر تقدیم مهمترین خدمت به ملت.»

شهید بهشــتى پس از انقلاب نیز با قدرت مدیریت خود در مجلــس خبرگان قانون اساسى نقش تدوینگرى نظام را به خوبى ایفــا کرد تا جایى که بــه هدف حملات مخالفــان بدل شــد. وجود ایــن تفکرات مترقیانــه در عین اصالتمنــدى اما به مذاق تندروها خوش نیامــد و این عده از همان ابتداى انقلاب به تخریب چهره این شهید مظلوم پرداختند تا او هم از دوست ضربه خورده باشد و هم از دشمن.

مخالفان با حربه ها و نســبت دادن اتهاماتى چون آمریکایى بودن و اشــرافى زیستن سعى در به حاشیه راندن او داشتند که عمق اخلاقگرایى شهید در اوج این بى اخلاقى ها را مى توان در این گفته ایشان در جواب یاران که به او توصیه پاسخگویى به اتهامات را داشتند مشاهد کردکه گفت:« خداوند، خود از مؤمنان دفاع خواهد کرد.»

سبک خاص زندگى بهشتى

بهشتى شــهید اما ســبک زندگى متفاوتى هم داشــت که برگرفته از تفکرات مترقیانه و خاص وى بــود. در خاطره رضا کیانیان بازیگر معروف از خانه ایشان آمده :« روزى به خانه ایشــان در پل رومــى رفتم . برایم جالب بود که که در اتاق پذیرایى مبل داشت و بوى ادکلن مى داد. رضا کیانیان که در آن دوران خودش به شــدت شخصیتى انقلابى بوده خطاب به شهید بهشتى می گوید: شما چطور انقلابى هســتید که مبل و یخچالى مدل بالا و پر از گوشــت و ... دارید و این طور زندگى مى کنید؟!

شــهید بهشــتى خندید وگفــت: رضا جان تئورى هــاى انقلاب این طور نیســت که تو فهمیده اى. تو نمى توانى زیبایى و رفاه را نفهمى و پــس از انقلاب رفاه را به وجود آورى. باید تمرین کنیم که زندگى خوب چطورى است تا بتوانیم زندگى خوبى به مردم بدهیم.

به گفته رضا کیانیان شــهید بهشتى درادامه اشاره مى کند که ما اگر نفهمیم خوبى چیست هیچ وقت نمى توانیم خوبى را به مردم هدیه کنیم. شــهید بهشــتى توضیح مى دهد اینها (ادکلــن ومبل و...) از پــول تدریس خودم تهیه شــده اند. ادکلن هم مى زنم چون همه باید روزى ادکلن بزنند.»

بهشتى و بهشتى ها گمشده امروز جامعه ایرانند. بهشــتى اگر در چنین روزگارى حیاتش ادامه پیدا می کرد مى توانست منشــأ اثر بسیارى از تحولات و تصمیمات تاریخ ســاز باشــد و با حفظ ریشــه و اعتقادات رویه مصلحانه اش را تکامل ببخشد و براى جوانان الگوسازى کند.

هر چند که همیشــه جماعت تندرو و افراطى در مقابل تحولات ایســتادگى کرده اند و این محتمل بود که بهشــتى امروز نیز مورد هجوم این عده قرار بگیرد.