آیا فناوری باعث تنهایی انسان می شود؟

دانش و فناوری /
شناسه خبر: 481960

فناوری علی رغم توسعه ارتباطات جهانی و خلق دنیایی شگفت انگیز، به گونه ای متضاد روابط انسانی با یکدیگر را تقلیل داده و "تنهایی" را همنشین دائمی انسان ها کرده است.

آخرین آمار منتشر شده از "کمیسیون جو کاکس" حکایت از تنهایی 9 میلیون بریتانیایی از تمامی گروههای سنی و پیوندهای خانوادگی دارد. تنهایی که از رخنه پیشرفت های فناوارنه به تمامی ابعاد زندگی انسان نشأت گرفته و روابطی مجازی را از دل آشفتگی ها در دنیایی کاملا واقعی ساخته و پرداخته است و این در حالی است که اتحادیه اروپا نیز سال گذشته آماری نگران کننده از تنهایی انسان ها در دنیای مجازی منتشر کرده و وضعیت سوئد را به دلیل تنهایی 25 درصد مردم این کشور، وخیم اعلام کرد. اما آیا واقعا فناوری علی رغم تمامی شگفتی های ارزشمندش، انسان را تنهاتر از همیشه کرده و دنیای واقعی آن ها را به دنیایی مجازی تبدیل کرده است؟
"تنهایی" میوه ی تلخ فناوری
امروزه فناوری در تمامی حوزه های بشری رخنه کرده و تقریبا هر فعالیتی که انسان انجام می دهد متأثر از پیشرفت های فناوارنه دگرگون شده است. شما در عصر جدید قادرید یک صفحه نمایش کوچک را تماشا کرده و با هزاران کیلومتر آن طرف تر صحبت کنید. بدون داشتن حتی یک اسکناس به فروشگاه رفته و هر چیزی که تمایل دارید را بخرید. حتی شما قادرید بدون خروج از خانه به بانک سری زده و حساب های خود را مدیریت کنید و جالب تر از تمام این پیشرفت ها، می توانید در رختخواب خود دراز کشیده و برای سفر آخر هفته خود بدون مراجعه به هیچ مکانی، بلیط خریده و هتل خود را رزرو کنید.
تمامی این شگفتی ها و هزاران شگفتی دیگر به برکت حضور فناوری، زندگی انسان را راحت تر از همیشه کرده است، اما در بعدی دیگر باید گفت به نوعی فناوری انسان ها را از یکدیگر جدا کرده است. به گونه ای که با وجود میلیون ها فناوری برای برقراری ارتباط با یکدیگر، ما امروز تنها تر از همیشه هستیم.
به هرحال با آغاز عصر اینترنت، بسیاری از متخصصان از تأثیر منفی شبکه های اجتماعی بر ارتباطات انسانی برآمده از رایانه ها و گوشی های هوشمند ابراز نگرانی کردند. این موضوع تا حدی پیش رفت که برخی از کارشناسان از تغییر رویکرد تعاملات انسان ها با یکدیگر سخن گفته و خواستار بازگشت تعاملات سنتی و رودرو در دنیای واقعی و نه مجازی شدند. اما رویکرد ارتباطات انسانی در عصر مدرن با سرعت بسیار زیادی در حال تغییر  بوده و حفظ تعاملات سنتی در چنین شرایطی تقریبا محال است.

 

امروزه شاهدیم که همه یک گوشی هوشمند در دست گرفته و بدون نگاه به اطرافیان دنیای مجازی خود را شکل می دهند. مردم در رایانه ها و تلفن های هوشمند خود در حال تایپ کردن پیام به افرادی هستند که هرگز آن ها را ملاقات نکرده اند. پیشرفت های فناوری در زمینه ارتباطات شخصی، مردم را تنها به سمت یک احوال پرسی جزئی آن هم به شکل متنی کشانده است. سرویس های ارتباطی همانند "واتس اپ" و "فیس بوک" بیشتر به این دلیل محبوبیت پیدا کردند که کاربران از طریق ارسال پیام متنی با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و جویای احوال یکدیگر می شوند.
نزدیک اما دور
علی رغم این که فناوری ارتباطات جهانی را توسعه داده و دنیای شگفت انگیزی را  برای راحتی زندگی انسان ها رقم زده است اما  به گونه ای متناقض به کاهش روابط واقعی انسانی منتهی شده است. نمونه عینی این تناقض را می توان در جمع خانواده های امروزی مشاهده کرد. درگذشته خانواده‌ها کنار یکدیگر نشسته و حتی هنگام خوردن شام با یکدیگر صحبت می کردند؛ اما در عصر مجازی امروز تک تک اعضای یک خانواده گوشی هوشمند و یا تبلت خود را در دست گرفته و بدون حتی رد و بدل کلمه ای غذایشان را میل می کنند. چنین روش ارتباطی جدید در کوتاه مدت، به کاهش صمیمیت و افسردگی انسان ها منجر می شود. احساس ناخوشایندی که در حال حاضر سلامت روانی و جسمانی بسیاری از مردم جهان را به خطر انداخته است.
تحقیقات بالینی برخی از محققان انگلیسی نشان می دهد که تنهایی، افزایش وزن و چاقی را به همراه داشته و بزرگترین ضربه را به سلامتی انسان ها وارد می کند. اخیرا مقاله ای نیز در روزنامه ایندیپندنت منتشر شده که نشان می دهد تنهایی ناشی از پیشرفت های فناوارنه، خطری بزرگ برای انسان ها در مرتبه ای پس از چاقی و مصرف مواد مخدر قلمداد می شود. نتایج دو ابر مطالعه در مورد تأثیر تنهایی برآمده از پیشرفت های فناورانه نیز نشان می‌دهد که "تنهایی" یک اپیدمی گسترده در سطح جهان بوده و این مسئله با بروز مرگ زودهنگام ارتباط نزدیکی دارد.
فناوری با ماهیتی خنثی
یکی دیگر از نقاط ضعف فناوری، وابستگی بیشتر انسان ها به شبکه های اجتماعی است. به طوری که امروزه بخش بزرگی از کاربران هر پنج دقیقه به فیس بوک سر زده و پیام های خود را چک می کنند. حضور لحظه به لحظه در شبکه های اجتماعی و به اشتراک گذاشتن زندگی تجملاتی، ارزش های انسانی را تا حد قابل توجهی تنزل داده و اعتماد به نفس بسیاری از کاربران را کم کرده است. تحقیقات بالینی تعدادی از روانشناسان سوئدی نشان می دهد کاربران پس از به اشتراک گذاشتن پست های خود احساس خوبی را تجربه کرده و به لحاظ روانی منتظر عکس العمل دیگران می مانند. همین امر آن ها را به شبکه های اجتماعی وابسته تر می کند به گونه ای که زندگی بدون فیس بوک و توییتر و اینستاگرام و .... برای آن ها معنایی نخواهد داشت.
استفاده مداوم از فناوری از بعدی دیگر مهارت های اجتماعی را مختل کرده و انسان ها را از دوستان واقعی دور می کند. کاربران با دوستان مجازی آشنا شده و از ارتباط آنلاین با آن ها لذت می برند. ادامه چنین وضعیتی سرخوردگی را افزایش داده و کیفیت روابط را تقلیل می دهد.
به باور بسیاری از کارشناسان ارتباطات، فناوری واقعیتی خنثی دارد. بدین گونه که همزمان با توسعه ارتباطات انسانی، تنهایی را به ارمغان آورده و دنیایی مجازی را به انسان ها در دنیایی واقعی هدیه می دهد. اگر چه همه بر این امر واقفیم که فناوری فوق العاده مفید و سازنده است؛ اما بهتر است این موضوع را فراموش نکنیم که ما در جهانی واقعی زندگی می کنیم. جهانی مدرن که انسان را به تنهایی بیشتر و بیشتر سوق می دهد.
بسیاری از محققان اروپایی معتقدند مشکل تنهایی انسان مدرن، ناشی از برداشت غلط از پیشرفت های انسان طی سال های اخیر است که انسان را به سوی خودشیفتگی، فردگرایی، و منزوی شدن بیشتر سوق داده است.  با این حال همه چیز در دستان ماست. ما اجازه می دهیم که فناوری بر ما پیروز شده و ما را منزوی تر از همیشه شکل دهد؛ و یا در کنار بهره گیری از فناورهای نوین، دوستان واقعی خود را حفظ کرده و کیفیت روابطمان را در دنیای واقعی و نه دنیای مجازی بالا ببریم. پس بهتر است همین الان تصمیم خود را گرفته و ضمن بهره گیری از مزایای فناوری، دنیای واقعی خود را نیز با قدرت هر چه تمام تر حفظ کرده و تحکیم بخشیم.