سیدجلال ساداتیان در گفت وگو با «ایران» :

نشست منامه با پوسته اقتصادی به‌ دنبال کاهش حساسیت در مسأله فلسطین است

بین الملل /
شناسه خبر: 481672

نشست پرحاشیه منامه از امروز سه‌شنبه به مدت دو روز در قالب برگزاری کارگاه‌های اقتصادی در پایتخت کشور بحرین برگزار می‎شود. در این راستا، بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران بر این باورند که این نشست دو روزه گام اول در رونمایی از معامله قرن به شمار می‌رود.

اما بواقع این نشست دو روزه چگونه می‌تواند به این مهم بینجامد؟ اساساً برگزاری یک نشست با رویکرد اقتصادی چگونه می‌تواند به اجرای یک طرح سیاسی و دیپلماتیک حساس منجر شود؟ پاسخ به این سؤالات را در گفت‌و‌گویی با سید جلال ساداتیان، سفیر سابق ایران در انگلستان و کارشناس و پژوهشگر مسائل خاورمیانه جویا شدیم که در ادامه می‌خوانید.
آن گونه که پیداست نشست دو روزه منامه که از امروز سه‌شنبه آغاز شده است، تکه اول از پازل معامله قرن به شمار می‌رود؛ از نگاه شما این نشست می‌تواند بستر را برای رونمایی از این طرح واشنگتن فراهم کند؟
اتفاقاً نشست منامه با تغییر ماهیت مسأله فلسطین سعی دارد با کاهش التهابات سیاسی و دیپلماتیک، آن را تا سطح یک معامله اقتصادی تقلیل دهد. چون این طرح در نظر دارد مسأله حساس و در عین حال پیچیده فلسطین را که در سایه گذشت نزدیک به 8 دهه از آن به یک بن‌بست فرسایشی بدل شده است از حالت سیاسی و دیپلماتیک خارج کرده و آن را به فضای اقتصادی و تجاری بکشاند، چرا که از یک سو خود دونالد ترامپ هم بیش از آنکه یک سیاستمدار و دیپلمات باشد، یک تاجر است و با نگاه اقتصادی به مسأله فلسطین می‌نگرد. از طرف دیگر نشست منامه سعی دارد با حضور و دخیل کردن تجار فلسطینی، جذب سرمایه‌گذاری در فلسطین اشغالی و اعطای وام‌های کم بهره به فلسطینی‌ها، آرام آرام شرایطی را فراهم آورد تا یک معامله اقتصادی را با فروش سرزمین‌های فلسطینی به صهیونیست‌ها شکل دهد، بدون آنکه التهاب، حساسیت، اعتراض و تنشی را شکل دهد.
یعنی اساساً جارد کوشنر، دونالد ترامپ و دیگر مجریان این طرح با پوسته اقتصادی سعی در کاهش التهاب و حساسیت‌های این پروژه دارند، چرا که معامله قرن بر واگذاری نیمی از کرانه باختری و بخشی از قدس شرقی به رژیم صهیونیستی تأکید دارد و در مقابل با توافق اسرائیل مبنی بر تشکیل کشور مستقل فلسطینی در نیمه دیگر کرانه باختری و نوار غزه، شهرک «ابودیس» را به‌جای بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت فلسطین بر خواهد گزید و این‌گونه تکه یا گام اول رونمایی از معامله قرن عملیاتی خواهد شد. پس نشست منامه سعی دارد این نقشه را که بدون تبعات و ایجاد حساسیت نخواهد بود از حالت سیاسی خارج کند تا از شدت التهابات بکاهد. به این منظور کاخ سفید در نشست دو روزه منامه علاوه بر به کارگیری ظرفیت تجار فلسطینی به جایگاه و پتانیسل سیاسی و اقتصادی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس چشم دوخته است. البته من معتقدم بستر این کار با نشست سه گانه مکه و قبل‌تر از آن نشست ورشو با محوریت عادی‌سازی مناسبات اعراب و اسرائیل فراهم شده بود.
با وجود شرایط سیاسی داخلی اسرائیل و ناکامی های داخلی بنیامین نتانیاهو، چرا کاخ سفید اصرار به برگزاری نشست منامه دارد؟
چنان که اشاره داشتید به هیچ وجه شرایط برای رونمایی از این طرح فراهم نیست، ولی بعد از کش و قوس‌های فراوان و بویژه نزدیکی به ایام انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۰ در امریکا، دونالد ترامپ به ناچار سعی و اصرار دارد با برگزاری نشست منامه شرایط و فضا را برای رونمایی از معامله قرن فراهم آورد تا هم بتواند دست خود را در حوزه سیاست خارجی و دیپلماسی پر کرده و دستاورد جدی در مسأله پیچیده و حساس فلسطین برای خود در انتخابات فراهم آورد و هم حمایت‌های جدی لابی‌های صهیونیستی را برای پیروزی مجددش شکل دهد. پس با توجه به اینکه دونالد ترامپ به حمایت جدی لابی صهیونیستی در انتخابات پیش رو نیاز دارد، یقیناً تا پایان سال ۲۰۱۹ باید بتواند شرایط را برای دستیابی به یک دستاورد مهم در مسأله فلسطین شکل دهد. مضاف بر این، اکنون خود صهیونیست‌ها نیز روی نتایج و خروجی انتخابات سال ۲۰۲۰ ریسک نمی‌کنند که منتظر پیروزی مجدد دونالد ترامپ باشند، ولو آنکه احتمال تداوم ریاست جهموری ترامپ برای بار دوم وجود دارد، چرا که به هر حال این امکان هم هست که دونالد ترامپ به هر دلیلی از رسیدن به ریاست جمهوری امریکا باز بماند. بنابراین در مدت باقی مانده تا آغاز به کار رسمی ریاست جمهوری جدید در سال ۲۰۲۱، لابی صهیونیستی امریکایی و نیز سران و مقامات اسرائیلی سعی دارند از مهره دونالد ترامپ بیشترین استفاده و بهره لازم را ببرند، چنان که در این مدت مسأله به رسمیت شناختن بیت المقدس به‌عنوان پایتخت رسمی اسرائیل، انتقال سفارت امریکا از تل آویو به قدس اشغالی و نیز انضمام جولان را به اسرائیل برای آنان رقم زده است. پس هم ترامپ و هم صهیونیست‌ها به دلایل گفته شده و با وجود فراهم نبودن شرایط و فضای لازم در تلاشند در فرصت باقی مانده اقدام عملی را برای رونمایی از معامله قرن، حداقل در روی کاغذ انجام دهند.
در سایه نکات مطرح شده آیا دونالد ترامپ در مدت باقی‌مانده می‌تواند برگ برنده‌ای به‌ نام معامله قرن را برای پیروزی در انتخابات داشته باشد؛ یعنی اساساً نشست منامه در این راستا می‌تواند خروجی لازم را برای ترامپ و صهیونیست‌ها شکل دهد؟
در یک کلام خیر. چون با توجه به مواضع تمام گروه‌های فلسطینی و حتی تجار این کشور در سراسر جهان عملاً نمی‌توان روی مشارکت فلسطین به‌عنوان مهره اصلی این طرح و معامله حساب جدی باز کرد. اما به هرحال دونالد ترامپی که در طول تقریباً سه سال گذشته در حوزه سیاست خارجی و دیپلماسی با اقدامات و نگاه خود شکست‌ها را یکی پس از دیگری برای خود رقم زده است، در آن سو با ادبیات خاصش تمامی این ناکامی‌ها را به یک پیروزی و دستاورد کم سابقه و حتی بی‌سابقه بدل می‌کند. در رابطه با نشست منامه نیز همین‌گونه است. یعنی اگرچه از هم‌اکنون این نشست یک نشست نمایشی و شوی اقتصادی با حضور و مشارکت حداقلی جامعه عربی فلسطینی و بدون هیچ نتیجه و دستاورد ملموسی خواهد بود، اما دونالد ترامپ از آن بیشترین بهره‌برداری سیاسی و دیپلماتیک را در ایام انتخابات خواهد کرد.