فراز و نشیب روابط ترکیه و اخوان‎المسلمین در ریاست جمهوری «مرسی» و پس از آن

اخوت اخوان با اردوغان

بین الملل /
شناسه خبر: 479795

رجب طیب اردوغان بلافاصله پس از مرگ مرسی، او را شهید نامید درست یک سال پس از آنکه با رأی مردم روی کرسی ریاست‎جمهوری نشست تا از پس تحولاتی که در کشورش روی داده بود، سکاندار سیاسی آن باشد و بتواند آن را به ثبات و آرامش برساند، ارتش علیه او وارد عمل شد و پس از انجام کودتا، او را روانه زندان کرد.

 6 سال بعد محمد مرسی که نخستین رئیس‎جمهوری بود که از طریق صندوق‎های رأی، پس از 30 سال دیکتاتوری حسنی مبارک، راه به کاخ ریاست‎جمهوری پیدا کرده بود در تراژیک‎ترین وضعیت ممکن، با تنی که به سختی در برابر دادگاه نگه داشته بود، تسلیم مرگ شد. محمد مرسی که دیروز بی‌سر و صدا و در میان جمع کوچکی به خاک سپرده شد، تنها یک سال فرصت داشت به‌عنوان رئیس‎جمهوری در مصر فعالیت کند، از همان ابتدا در مرکز مناقشات بسیاری قرار داشت. او پیش از آنکه نامزد ریاست‎جمهوری شود ریاست اخوان المسلمین، گروه اسلام‎گرایی را که در بحبوحه سرنگونی مبارک در سودای قدرت و ایجاد الگوی حکومت برای تصرف جهان عرب بود، برعهده داشت. اخوان از ابتدای حیات خود توانسته بود در میان کشورهای اسلامی بویژه ترکیه و قطر محبوبیت پیدا کند. اما شاید به جرأت بتوان گفت اوج روابط اخوان و ترکیه در ایام ریاست جمهوری محمد مرسی در مصر و نخست‌وزیری رجب طیب اردوغان در ترکیه بود. رجب طیب اردوغان، ریاست‎جمهوری ترکیه، بارها حمایت خود را از این گروه اعلام کرد و تنها ساعتی پس از انتشار خبر مرگ مرسی، با تاختن بر دولت مصر، او را «شهید» نامید. او حتی زمانی که امریکا تلاش می‎کرد هویت این گروه را تروریستی اعلام کند، این اقدام را «اسلام‎ستیزی» دانست. به گزارش روزنامه عرب تایمز، رابطه میان حزب عدالت و توسعه و اخوان آنچنان قوی است که پیروزی این حزب در انتخابات پیشین ترکیه جانی دوباره در کالبد نیمه‎جان اخوان دمید. این گروه پس از زندانی شدن مرسی و روند کشدار محاکمه او با فقدان تأثیر و نفوذ در منطقه مواجه شد، به طوری که حضور آن در سوریه به حاشیه رفته بود، در تونس قدرت را واگذار کرده بود، در لیبی هم که با چالش‎های متعددی روبه‎رو است. در این شرایط حمایت محکم اردوغان از اخوان به اعضای آن قوت قلب می‎بخشید. اما رابطه میان حزب حاکم ترکیه و اخوان همیشه هم به این اندازه مثبت نبوده است. در ماه مارس سال‌جاری میلادی، ترکیه اعلام کرد 12 نفر از اعضای این حزب را که در ترکیه زندگی می‎کنند، بازداشت کرده و احتمال دارد تحویل دولت مصر بدهد. اگرچه ترکیه اعلام کرد که این افراد قوانین اقامت در این کشور را نقض کرده‎اند و این عامل اخراج شدنشان از ترکیه است اما ناظران می‎گویند تنها علت اخراج این افراد این است که آنها در وفاداری به حزب حاکم ترکیه تردید کرده‎اند و دیگر به اطاعت کردن از نظام حاکم ترکیه التزام ندارند. اعضای اخوان مستقر در ترکیه که این اخراج را به مثابه هشدار در نظر گرفتند تلاش کردند با توسل به شبکه‎های اجتماعی، از سران گروه خود که واکنشی مناسب به این اقدام ترکیه نشان دادند، انتقاد کنند؛ در نتیجه این اقدامات شکافی نسبتاً عمیق بر پیکره اخوان ایجاد شد و این گروه قدمی در راه ضعیف‎تر شدن خود برداشت. از سوی دیگر، برخی دیگر از تحلیلگران اعتقاد دارند، اردوغان همواره رابطه خوب خود با بدنه اصلی اخوان را حفظ کرده است. حسنو محلی، روزنامه‎نگار سوری مقیم ترکیه در یادداشتی در وب‎سایت «گیت‎استون» در این باره نوشته است: «اگرچه در مواقعی رابطه ترکیه با برخی اعضای اخوان تیره و تار شد اما به طور کلی اتمسفری مثبت میان این دو وجود داشته است. فراموش نکنیم که مؤثرترین اعضای اخوان در ترکیه حضور دارند. 2 هزار نفر از اعضای رسانه‎ای این گروه در ترکیه زندگی می‎کنند، 10 ایستگاه تلویزیونی و چندین ایستگاه رادیویی متعلق به آنها در ترکیه فعال است و هم‎اکنون با کمک ترکیه و قطر، بیش از 5 هزار نفر از اعضای اخوان المسلمین در ترکیه زندگی می‎کنند.
به گزارش پایگاه احوال نیوز، قطر دومین کشوری است که ضمن ابراز حمایت از اخوانی‎ها، همواره به این گروه کمک مالی نیز کرده است. قطر میهمان‎نوازترین کشور برای اسلامگرایان اخوان است. پس از سقوط این گروه در عرصه سیاست، بسیاری از آنها راهی قطر شدند تا همراه امیر این کشور پایه‎های ایدئولوژی و مکتب خود را حفظ کنند. به گزار ش الجزیره، نه تنها با مرگ محمد مرسی زنجیره اخوان‌المسلمین در میان کشورهای منطقه حلقه مهمی را از دست داد، بلکه موقعیت این گروه و اتحاد و انسجام داخلی‎اش هم با تهدید نسبتاً بزرگی روبه‎رو شده است.