نمایندگان رسانه‌ها نشانه‌ای از سیمان در قلب رآکتور اراک ندیدند

نمایی واقعی از «گنبد بتونی» بهشت خنداب

سیاسی /
شناسه خبر: 479787

بازدید خبرنگاران از رآکتور هسته‌ای اراک، گنبد بتونی معروف در بهشت خنداب که شهرستانی سرسبز و رؤیایی در همسایگی اراک است، شاید بیش از هر چیز روشن کننده این ادعای جنجالی باشد که «گودال زیر گنبد بتنی رآکتور اراک با سیمان پر نشده است»

ادعایی که هر چند معلوم نشد چه کسی بعد از دستیابی به برجام آن را مطرح کرد اما دست کم ابتکار عمل سازمان انرژی اتمی برای تدارک حضور شمار زیادی از خبرنگاران رسانه‌های موافق و منتقد دولت در این مرکز هسته‌ای ماجراساز ایران پرده از واقعیاتی برداشت که برخی کوشیدند آن را وارونه جلوه دهند.
حضور  یک روزه در سایت هسته‌ای اراک که  چندان به پالایشگاه‌های نفتی نیز بی شباهت نبود،  فرصت ملاقات و گفت‌وگوی حضوری با دانشمندانی را فراهم کرد که بیش از یک دهه از عمر خود را برای طراحی و ساخت سازه هسته‌ای اراک صرف کرده بودند. سازه‌ای موسوم به «رآکتور IR۴۰» که ساخت آن در سال 1377 آغاز شد و خروجی آن تولید بومی محصولی بود که به بنا به اذعان آزمایشگاه‌های معتبر امریکایی باکیفیت ترین آب سنگین جهان را عرضه می‌کرد. ماده گرانبهایی که حداقل 300 دلار در هر لیتر قیمت‌گذاری شده است.  اگر سوء تفاهم جهان غرب مبنی بر احتمال انباشت پسماندهای پلوتونیوم حاصل از تولید آب سنگین و زمینه‌سازی برای رسیدن به تسلیحات اتمی نبود، ضرورتی وجود نداشت این رآکتور به یکی از موضوعات جنجالی و مورد بحث در مذاکرات هسته‌ای تبدیل شود. بحثی که در نهایت با توافق همه طرف‌ها به اینجا رسید که ایران با کمک تعدادی از شرکای برجامی رآکتور دیگری را طراحی کند تا در خلال همین بازطراحی، «کالندریا» که قلب رآکتور هسته‌ای و محل قرارگیری میله‌های سوخت به شمار می‌آمد، برداشته شود وسازه ای با مختصات جدید جایگزین آن شود.
اساساً همه جنجال‌سازی‌ها پیرامون رآکتور اراک به همین جا مربوط می‌شود. برخی با انتشار عکس‌های دستکاری شده مدعی شدند حفره‌ها یا لوله‌های نصب میله‌های سوختی قرار است با بتن پر شود. حتی تصویری فتوشاپ شده منتشر شد که نشان می‌داد دو نفر با فرغون و بتن میکسر در حال ریختن سیمان در گودالی هستند که قلب رآکتور در آن قرار می‌گیرد. ادعایی که هرچند توضیحات چندباره مسئولان رده بالای سازمان انرژی اتمی بر آن خط بطلان می‌کشید اما نمی‌توانست به اندازه حضور میدانی نمایندگان رسانه و گفت‌وگوهای چهره به چهره با دانشمندان طراح، نمایی را از آنچه در واقعیت سایت هسته‌ای اراک می‌گذرد، پدیدار کند. از این رو شاید مهم‌ترین بخش از توضیحات مدیر رآکتور حول پاسخ به این ادعا بود. کالندریا به عنوان قلب رآکتور که سازه‌ای از جنس استیل بود،  درست در یک گودال 9 متری قرار داشت اما بر اساس تغییراتی که در نتیجه توافق هسته‌ای حاصل شد، از این گودال خارج شد تا حفره خالی  که برخی به دروغ مدعی شدند با سیمان پرشده است، به انتظار قلب جدید بنشیند. به این ترتیب سازه جدید با مختصاتی متفاوت در آن جای می‌گیرد و به اما و اگرهای حاشیه‌سازان پایان می‌دهد. حالا اینکه این اتفاق چه زمانی رنگ واقعیت به خود بگیرد به سرنوشت برجام و تصمیم گیرندگان شرکای این توافق باز می‌گردد. چه اگر همه چیز به نقطه صفر بازگردد، کالندریای برداشته شده که اینک در یک محفظه پلمب شده قرار دارد، بار دیگر در گودال 9 متری خود می‌نشیند. اما این همه واقعیات آنچه در سایت اراک دیدیم و شنیدیم نبود؛ فارغ از مصارف قابل ملاحظه آب سنگین در تحقیقات پزشکی، دارویی، صنعتی و کشاورزی که عملاً آن را به یک محصول استراتژیک، کمیاب و گرانبها تبدیل کرده است، تولید آب اکسیژن 18 از دیگر دستاوردهای مهم مجتمع هسته‌ای اراک است. آب اکسیژن 18 که از طریق یک مجموعه دستگاه برای فعل و انفعالات شیمیایی حاصل می‌شود و راه مؤثری برای تشخیص سرطان و شناسایی بافت‌های سرطانی به شمار می‌آید و قرار است به لطف تلاش دانشمندان جوان ایرانی به تولید انبوه برسد.
بازدید از رآکتور معروف هسته‌ای ایران که با دریافت انبوهی از اطلاعات فنی از شگفتی‌های پیشرفت فناوری هسته‌ای ایران همراه بود در حالی به پایان رسید که بی تردید در ذهن مسافران این تور یک روزه این خیال می‌گذشت که روند برنامه‌های هسته‌ای ایران که بدون وقفه در مسیر پیشرفت قرار دارد، می‌تواند افق‌های تاریک جهان صنعت و پزشکی ایران را روشن کند و جایگاه بلندمرتبه‌تری برای ایران در میان کشورهای دارای فناوری‌های پیشرفته جهان فراهم سازد.