مرور و نگاهی به سال‌ها خاموشی مجله‌های تخصصی در حوزه ادبیات

نمی‌خواهیم معجزه کنیم!

فرهنگی /
شناسه خبر: 478509

در ایران از حوالی مشروطیت، با رواج مطبوعات، ادبیات از درون محافل ادبی و خواندن آثار ادبا برای یکدیگر، بیرون آمد و ادبیات، عتاب و خطابی با توده‌ها یافت و شعر و داستان رواجی عمومی گرفت. اهل قلم، نخست، تصور می‌کردند که می‌توانند برای همه بنویسند، کسانی مثل دهخدا و جمالزاده. بعد دیدند، عنوان توده یا مردم، مفهومی مبهم و کشدار است و توده مستمند، بیشتر به کار سیاستمداران در آستانه انتخابات می‌آید. این بود که بیشتر هنرمندان و روشنفکران، مخاطبان خود را به حق، بین قشر تحصیلکرده شهری جست‌وجو کردند که آنها در درازمدت پیام غلیظ فکری را رقیق می‌کنند برای بقیه. دلیلش افاضات این متفکران عامی، که حرف‌های پنجاه سال پیش ما را با غرور غرغره می‌کنند. مطبوعات هنر و ادبیات را به جامعه کشاند. مخاطبان در ابتدا محدود و خودنما بودند. به‌تدریج قشر نازکی نیاز خود را در این هم ذهنی دید و تیراژ روزنامه‌ها و کتاب و فیلم و موسیقی نشان داد که حدود این مخاطبان تا کجاست که البته چندان بد نیست اگر بگذارند و اگر بشود.
برای گسترش ژورنالیسم ادبی و هنری، نخست خود شاعران و نویسندگان دست به‌کار می‌شوند، نام بسیاری از ادبا را به‌عنوان سردبیر نشریات این صدساله می‌توان در نمایه‌های چاپ شده بازیافت. روزنامه نگاری از آغاز عموماً یک کار فرهنگی اجتماعی بود که توسط اهل ذوق و اندیشه سامان می‌گرفت. تا حوالی 1305 که اطلاعات انتشار خبر را اساس روزنامه قرار داد و مقاله را در مقام دوم نشاند. روزنامه‌ها بیشتر بر پایه مقالات اجتماعی و فرهنگی استوار بودند و اگر خبری بود در حاشیه مقالات اهمیت می‌یافت. از دهه بیست به بعد حضور ادبیات و هنر پیشرو در روزنامه‌های حزبی و مخالف خوان فعال شد و ادامه یافت. در دهه چهل و پنجاه ترکیبی از روزنامه نگاران حرفه‌ای و اهل فرهنگ دیده می‌شود که با هم به ژورنالیسم ادبی/ هنری یاری می‌رسانند. گاهی روزنامه نگار خود اهل ادب نیست مثل سردبیران اطلاعات و کیهان و آیندگان و ایران ما. اما در صفحات نشریه تا حد زیادی، دست آنها را برای اشاعه نو باز می‌گذارد، این رسانه‌ها به علت گسترش کشوری، تأثیر مهمی در جا انداختن فکر و هنر نو داشته‌اند. گاهی خود ادبا و اهل فرهنگ به انتشار مجله و روزنامه دست می‌زنند، از کتاب هفته و آرش و اندیشه و هنر و صدف بگیرید تا مجله فردوسی و روشنفکر. حضور ادبا در نشریات عمومی، زبان درست و درمان و اندیشه ورزی و خیال عالی را در روزنامه‌ها نهادینه کرد و از این طریق به بسط آن در جامعه یاری رساند. منصفانه بپذیریم که پایه‌های مدرنیته فعلی را صفحات فرهنگی روزنامه‌ها و مجلات بالا بردند، بیشتر از کتاب‌های دشوار خوان، اگرچه اهل ادب نسبت به خادمین جراید ناسپاس بوده‌اند.
این متن، بخشی از سخنرانی جواد مجابی در مراسم رونمایی از اولین شماره مجله «وزن دنیا»ست که روزنامه ایران آن را منتشر می‌کند. این مراسم پنجشنبه عصر با حضور جمعی از شاعران، نویسندگان و اهالی فرهنگ و هنر در خانه وارطان برگزار شد.