اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • یکشنبه ۱۹ مرداد ۱۳۹۹

گزارش میدانی «ایران » از مرگ نخل ها در دشت میناب

«عروسی نخل » های جوان عزا شد

«عروسی نخل » های جوان عزا شد
زهرا کشوری خبرنگار

می‌گوید: «مینابی‌ها به نخلی که قطع می‌شود نمی‌گویند:«کشته!»، می‌گویند نخل شهید شد.» بعد تأکید می‌کند که مینابی‌ها فقط نخل پیر را می‌کشتند! نخل وقتی پیر می‌شود، دندان‌هایش می‌ریزد و دیگر زایشی ندارد.

  این را می‌گوید تا نشان بدهد قطع درخت نخل تا یکی دو دهه گذشته سخت‌ترین کار برای مینابی‌ها بوده! آنقدر سخت که وقتی نخل پیری نقش بر زمین می‌شد، می‌گفتند:«نخل شهید شد.» مراسم عزا برایش می‌گرفتند. برای نخل‌های جوان هم عروسی می‌گرفتند.دشت میناب قبرستان نخل‌ها
نخل‌های جوان دراز به دراز در دشت میناب به خاک افتاده‌اند. عباس یکی از جوانان میناب دست روی نخلی پوک می‌کشد و می‌گوید: «نخل برای مینابی‌ها خیلی مقدس بود.» برای هرمزگانی‌ها هم! حالا اما دیو انتقال آب، قصه دشت و جلگه میناب را بافته است. نخلدارها هم سر به پای تقدیر گذاشته‌اند! مرگ یک دفعه، شیون یک دفعه! بخشی از نخل‌ها را انتقال آب کشته، بخش دیگر را هم نخل  دارها را رها کرده‌اند و رفته‌اند. جوان‌های نگران دشت میناب می‌گویند: «برایشان نمی‌صرفد!» جوانمرگی نخل‌ها اگرچه قصه دردناکی است اما در نگاه برخی از مینابی‌ها هم گریزی از آن نیست. نخل‌های سوخته‌ بی‌سر، کوتاه و بلند، عین جنازه‌های سرپا می‌مانند. نخل‌های پوک نقش زمین شده‌اند. آنجا که انتقال آب دهان دریده، هر آنچه در تار و پود جلگه میناب بوده را بلعیده و با هزاران حفره به خاکش نشانده است. نخلستان دشت میناب با فروچاله‌ها، قبرستانی است در چشم نشسته. نخلداران، نخلستان را رها کرده‌اند به کجا؟ عده‌ای رفته‌اند به کارگری در بندرعباس، بخشی هم به باربری و دستفروشی در کیش و قشم پناه برده‌اند. تعدادی هم دارند، سوخت قاچاق می‌کنند! مدت‌هاست بخش سوخته از تشنگی دشت میناب «عروسی نخل»‌ها را به چشم ندیده. کارشناسان منابع طبیعی استان هم می‌گویند:«درآمدزایی بالای قاچاق از جمله قاچاق سوخت، پای تعدادی از نخلدارها را هم سست کرده!»
نخل‌های میناب عقیم می‌شوند!
خیلی از نخل‌ها ایستاده، مرده‌اند. فروچاله‌های پای نخل‌ها در دو سال گذشته باران ندیده‌اند، اعضای انجمن نجم(نگهبانان جلگه مینا) می‌گویند:«میناب روزی دومین نخلستان بزرگ جهان بعد از بصره عراق بود.» آمارهای جهاد کشاورزی می‌گوید 13 هزار هکتار نخل در میناب وجود دارد. هر هکتار 150 نخل می‌شود. میناب به روزگار پر آبی 1800 تا یک میلیون نفر نخل داشته است. کارشناسان جهاد کشاورزی خبر تلخ دیگری هم دارند. نزدیک به 50درصد نخل‌های میناب از بین رفته‌اند اما اینجا پایان تلخ قصه نیست. به گفته کارشناسان جهاد کشاورزی نخل‌های میناب باروری‌شان را از دست می‌دهند؛ دارند عقیم می‌شوند. خشک شدن نخل‌ها را انتقال آب رودخانه میناب رقم زد و عدم باروری شان را ریزگردهای ناشی از برداشت شن از داخل رودخانه! یکی از نخلداران می‌گوید:«بسیاری از این نخلداران مالکان بزرگ بوده‌اند که امروز چندین هکتار نخل بی‌سر دارند.» نخل را شبیه‌ترین گونه به انسان می‌دانند. درخت عجیبی است. برخلاف همه درختان اگر سر نخل را بزنند، می‌میرد. نر و ماده دارد. دوروبر هر 90نخل ماده باید 10 نخل نر باشد تا از طریق باد گرده افشانی کنند. موسی یکی از نخلداران می‌گوید: «ولی نخلداران برای بالارفتن کیفیت محصولاتشان گرده نخل نر را برمی  دارند و روی ماده می‌گذارند تا صددرصد محصول بدهد» همین گرده افشانی دستی هم برای بسیاری شغل ایجاد می‌کرد. بنابراین خشک شدن نخل‌های میناب فقط تولید خرما را کاهش نمی‌دهد.
نخل دورریز ندارد. این را زنی می‌گوید که دارد از برگ‌های نخل حصیر می‌بافد. پرکاربردترین درختی است که سایه سارش را روی شهر می‌کشد. نخل برای مینابی‌ها فقط خرما ندارد. برگ‌های سبز و خشک، ساقه، الیاف و حتی تنه درخت خرما کاربردهای بسیاری در صنایع دستی مردم هرمزگان دارد. پاک کردن سیخ‌های نخل هم برای بسیاری اشتغالزایی می‌کرد. یکی از جوان‌های میناب می‌گوید:«پاک کردن سیخ‌های هر نخل(برگ) نیم ساعت طول می‌کشد که بین 5 تا 7 هزارتومان درآمد دارد.» ابوذر می‌گوید: «البته دستمزد پاک کردن و ایوار کردن نخل این مبلغ می‌شود.» «ایوار کردن»؛ یعنی گرده افشانی دستی نخل‌ها. او می‌گوید: «هر بار که از درخت بالا بری، پاکش کنی و بیایی پایین تا 7 هزارتومان مزد می‌گیری. ولی الان که نخلی باقی نمانده.». خشک شدن نخل‌ها، «سِوِند بافی» را هم از برخی از اهالی شهر گرفت. مینابی‌ها سوند را از ساقه درخت خرما می‌بافند. «سوند» حصیری چوبی است که با کنار هم چیدن و بستن ساقه‌های درخت خرما به وسیله طنابی باریک که آن هم با برگ خرما بافته شده، بهم وصل می‌شود. سوند‌ها در نهایت در اندازه‌های چهار، شش یا هشت متری سایبان خانه‌ای در شهر می‌شوند یا خانه روستایی در دل دشت میناب. انباری، کپر و آغل احشام از آنها درست می‌شود. گاهی حریم باغ انبه می‌شود یا حصاری اطراف باغ زیتون و موز می‌کشند. جابه جایی سوند آسان است. ماندگاری و مقاومت زیادی در برابر رطوبت و نور آفتاب دارد.
همین ویژگی‌ها مشتری خوبی برای «سوند»‌های مینابی در حاشیه خلیج فارس پیدا کرده و به کشورهایی چون عمان و امارات متحده عربی صادر می‌شود! خشک شدن درختان نخل، نخلداران را به سمت بافت سوند با شاخه‌های خشکیده خرما برده اما نابودی صدها هکتار از نخلستان‌ها دارد این هنر را هم رو به زوال می‌برد! سوند بافی را صنعت هنری ه