اقدام ضد ایرانی امریکا پیامدها و راهبردها

سیاسی /
شناسه خبر: 461396

دولت امریکا در 19 فروردین 1398 با صدور بیانیه‌ای، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داد. این اولین‌بار است که در جهان، نیروی نظامی رسمی یک دولت در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داده می‌شود. در بیانیه کاخ سفید، سپاه، «ابزار اصلی دولت ایران برای هدایت و به‌کارگیری فعالیت‌های تروریستی در دنیا» عنوان شده است.



 وزارت خارجه امریکا اعلام کرد که ظرف یک هفته آینده، جزئیات تحریم‌های ناشی از قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست گروه‌های تروریستی را اعلام می‌کند.
 پیشینه‌ موضوع و زمینه‌های تصمیم
تلاش برای قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروه‌‏های تروریستی، سابقه‌ای دیرینه دارد. امریکایی‌ها یک بار در سال 2007 این موضوع را طرح و بررسی کردند. سازمان اطلاعات مرکزی امریکا و وزارت دفاع این کشور به طور کامل مخالف این موضوع بودند. در سال 2008 نام نیروی قدس سپاه در فهرست گروه‌های تروریستی امریکا قرار گرفت. از دو سال پیش و با روی کارآمدن دونالد ترامپ این موضوع به صورت جدی مطرح شد، اما وزارت خارجه، پنتاگون و سیا با این موضوع مخالف بوده و آن را زمینه‌ای برای تشدید تقابل نظامی بین ایران و امریکا و موجب به خطر افتادن جان سربازان امریکایی در منطقه می‌دانستند.
در سال 1397 با یکدست شدن تیم ترامپ و روی کارآمدن افراد ضدایرانی در وزارت خارجه، شورای امنیت ملی و برکناری جیمز متیس از وزارت دفاع و اخیراً نیلسن از وزارت امنیت داخلی و نیز خروج امریکا از برجام و اِعمال راهبرد فشار حداکثری به ایران، عملاً روندی آغاز شد که هدف آن پایان دادن به توافق هسته‌ای و ایجاد بسترهای لازم برای توافق کامل در همه زمینه‌های مورد اختلاف دو کشور یا تقابل کامل و تغییر رژیم در ایران است.
 واکنش‌ها و پیامدها
واکنش دولت‌ها و افراد به این تصمیم گسترده بود. دو روز قبل از اعلام رسمی، خبرگزاری رویترز و چند روزنامه امریکایی این موضوع را اعلام کردند. جمهوری اسلامی ایران نسبت به آن واکنش نشان داده و سردار جعفری، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، امریکا را به اقدام متقابل تهدید کرد. بعد از اعلام رسمی کاخ سفید، موضعگیری افراد و دولت‌ها آغاز شد. شورای عالی امنیت ملی ایران به درخواست دکتر محمدجواد ظریف در جلسه‌ای موضوع را بررسی و با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد: «رژیم ایالات متحده را دولت حامی تروریسم و فرماندهی مرکزی امریکا موسوم به سنتکام و تمامی نیروهای وابسته به آن را گروه تروریستی می‌داند.»
در مقابل، بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی از شخص ترامپ تشکر و این اقدام را پاسخی به درخواست خود اعلام کرد. بحرین دولت دیگر منطقه بود که از اقدام امریکا استقبال کرد. اقدام بی‌سابقه دولت امریکا در قرار دادن نام نیروی نظامی رسمی یک کشور در فهرست گروه‌های تروریستی، بازتاب زیادی در جهان دارد و موجب یارگیری و مخالفت در داخل امریکا و سطح جهانی خواهد شد.
اما پرسش مهم‌ این است که این تصمیم چه پیامدهایی می‌تواند داشته باشد؟ مهم‌ترین پیامد این اقدام امریکا را می‌توان در امنیتی شدن فضای مناسبات دو کشور، تضعیف دیپلماسی و تشدید زمینه‌های تقابل سخت بین دو کشور عنوان کرد. بر بنیان قوانین ضدتروریسم امریکا، نیروهای نظامی این کشور در خارج و داخل امریکا موظف به دفع خطر تروریسم هستند. قرارگرفتن نام سپاه در فهرست گروه‌های تروریستی، زمینه قانونی لازم را برای دولت امریکا فراهم می‌کند که با استناد به راهبرد «جنگ علیه تروریسم» که پس از حملات 11 سپتامبر 2001 مبنای حمله به افغانستان و عراق مطرح شد، نسبت به انجام اقدامات نظامی خصمانه علیه ایران اقدام کند.
در سال‌های گذشته دولت امریکا با استناد به همین قوانین، حملات مشخصی را علیه رهبران برخی گروه‌های تروریستی از جمله اسامه بن لادن در کشورهای دیگر انجام داده‌ است. به لحاظ نظری، قرار دادن نام سپاه در فهرست گروه‌های تروریستی، این نیروی نظامی، اعضا، امکانات و تجهیزاتش را از دید قوانین امریکا، یک هدف مشروع برای نیروهای نظامی ایالات متحده می‎سازد؛ ولی در عمل موضوع کاملاً بر بنیان محاسبات قدرت پیش خواهد رفت.
اقدام نظامی علیه نیروها، امکانات و تجهیزات سپاه براحتی ممکن و میسر نیست. نیروی قدس سال‌هاست که از نظر امریکا در فهرست گروه‌های تروریستی است، اما دولت امریکا از هرگونه اقدام نظامی علیه آن اجتناب کرده است. در طی سال‌های اخیر نیروهای امریکا و سپاه در عراق و سوریه در نزدیکی هم بودند و گاهی اقدام نظامی همسویی را در دفاع از دولت عراق و جنگ علیه داعش انجام دادند؛ اما تشدید دشمنی بین آنها می‌تواند زمینه‌ای برای برخورد نظامی محدود باشد.
پیامد فوری سیاست جدید امریکا در قبال سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حوزه اقتصادی بروز خواهد یافت. فشارهای اقتصادی علیه ایران تشدید خواهد شد و هزینه‌های همکاری افراد، شرکت‌ها و دولت‌ها با ایران بیش از پیش افزایش خواهد یافت.
دولت امریکا با چنین سیاستی در پی محدودسازی سپاه به صورت خاص و جمهوری اسلامی ایران به صورت عام است. بانک‌ها و شرکت‌های مختلف در کشورهای دیگر بر اساس مقررات و پروتکل‌های FATF ملاحظات بیشتری را در مناسبات اقتصادی خود با ایران مدنظر قرار خواهند داد.
اقدام امریکا در نظام بین‌الملل اقدامی بی‌سابقه است. حقوق بین‌الملل درخصوص اینکه دولتی بخشی از نیروی نظامی کشور دیگر را تروریستی بخواند، صراحت ندارد، اما چنین اقدامی، نقض رویه‌های بین‌المللی و نادیده گرفتن اصل حاکمیت ملی کشورها به شمار می‌آید. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیمی از ساختار نظامی ایران است و قرار دادن آن در فهرست گروه‎های تروریستی، به مثابه نادیده گرفتن اصل حاکمیت ملی، امکان نقض مصونیت دولتی است و در نهایت ممکن است موجب حمله به سپاه بدون در نظر گرفتن مقررات حاکم بر جنگ یا حقوق بشردوستانه شود.
نشانه‌ها و راهبردها
قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی امریکا نشانه‌ای آشکار از تشدید دشمنی‌های امریکا با جمهوری اسلامی ایران‌ است. آنها به دنبال ایجاد شکاف در درون نهادهای حکومتی و دولت و ملت هستند. انتظارات آنها از خروج از برجام و اِعمال تحریم‌های بی‌سابقه برآورده نشده است. راهبرد دولت ترامپ در مقابل جمهوری اسلامی ایران‌ که در مهرماه 1396 اعلام شد، بر این فرض استوار بود که با خروج از توافق هسته‌ای و بازگشت تحریم‌های یکجانبه امریکا، ایران از توافق هسته‌ای خارج، تحریم‌های چندجانبه بین‌المللی احیا، اقتصاد ایران با بحران‌های جدی مواجه و اعتراضات سیاسی و صنفی در سراسر ایران به گونه‌ای شروع خواهد شد که در نهایت به تغییر رژیم در ایران منجر خواهد شد.
سیاست جدید امریکا به معنای ناامیدی از نتایج اقدامات یک سال گذشته این کشور در قبال ایران و تشدید این روند و احتمالاً ورود به فاز جدید است. در فاز جدید، فشار و اقدامات نظامی- امنیتی بر فشارهای اقتصادی و تحریمی اضافه خواهد شد. حوزه جغرافیایی آن در مرحله نخست منطقه‌ای بوده و ممکن است به داخل مرزهای ایران نیز کشیده شود. مناسبات نیروهای نظامی دو کشور در منطقه در مرحله پرمخاطره‌ای قرار خواهد گرفت. در این میان، اگرچه به نظر نمی‌رسد شخص ترامپ در پی ایجاد یک جنگ دیگر در منطقه باشد، اما جان بولتون و مایک پمپئو در کاخ سفید و نتانیاهو و بن سلمان در منطقه، بیش از دیگران در پی کشیدن ایران و امریکا به جنگ نظامی مستقیم هستند. قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی در داخل ایران می‌تواند آثار و پیامدهای پارادوکسیکالی داشته باشد. افزایش حس همبستگی ملی و اعلام حمایت از سپاه از سوی گروه‌ها، افراد و جریان‌های مختلف، اثر شناخته‌ شده‌ای است. به طور طبیعی، تهدید و تهاجم خارجی موجب همبستگی داخلی می‌شود؛ اما طولانی شدن موضوع و پرقدرت شدن فشار، ناامیدی از موفقیت، تلاش برای انحصاری کردن امور در داخل ممکن است روند همبستگی را متوقف و به بروز اختلاف و تنش در داخل منجر شود که باید به شکل آگاهانه از بروز چنین روندی اجتناب کرد. بدیهی است تبدیل تهدید خارجی به موضوع داخلی، همبستگی ملی را متزلزل و به تشدید شکاف‌های گوناگون در درون حاکمیت و دولت و ملت منجر خواهد شد. تلاش برای افزایش تاب‌آوری اقتصاد ایران و بهبود فضای کسب و کار در داخل کشور می‌تواند زمینه‌های داخلی راهبرد امریکا را تضعیف کند. جمهوری اسلامی ایران‌ باید با تمام توان تلاش کند رضایت داخلی را حفظ و همبستگی اجتماعی را تقویت و اثرات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دشمنی امریکا را در داخل به حداقل ممکن کاهش دهد. چنانچه در همین فاصله اندک زمانی که از اعلام این تصمیم نابخردانه ترامپ گذشته، نشانه‌های واضح و ارزشمندی از انسجام عمومی و اتحاد ملی در همه سطوح و در میان تمامی ارکان و شخصیت‌های سیاسی کشور در راستای مخالفت با این تصمیم امریکا و حمایت از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شکل گرفته که می‌تواند به مثابه الگویی برای افزایش انسجام ملی در موارد مشابه در نظر گرفته شود. راهبرد ترامپ پیوند تحریم‌های ظالمانه با نارضایتی‌های داخلی است. تضعیف زمینه‌های داخلی نارضایتی مردم و افزایش کارآمدی دولت و بهبود فضای کسب و کار، بهره‌وری فعالیت‌های اقتصادی و سیاسی، پادزهر راهبرد امریکا است. همچنین بهبود روابط خارجی، کاهش تنش‌ها و دشمنی‌ها در سطح منطقه‌ای و جهانی، یکی دیگر از الزامات راهبردی ایران در ناکام گذاشتن سیاست امریکا است که باید هرکس در جایگاه خود نسبت به تحقق آن بکوشد.

 

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.