حقوق؛ همراه خوب سفر

حقوقی /
شناسه خبر: 457278
 
 
 
 
 تعطیلات ایام نوروز فرصت مناسبی است تا شهروندان فارغ از دغدغه‌های مختلف بتوانند به گشت و‌ گذار و دید و بازدید اقوام بپردازند. مسافرت‌هایی که بسته به مکان و زمان سفر انتخابی، شهروندان ترجیح می‌دهند با یکی از وسایل حمل و نقلی به آن بپردازند. اما با در نظر نگرفتن نحوه تردد و حمل و نقل افراد فارغ از وسیله انتخابی سفر آنچه در طول تمامی سالیان گذشته بشدت مغفول مانده و طبعاً شهروندان دانش کمی در این خصوص دارند حقوقی است که شهروندان در طول مسافرت خویش باید از آن برخوردار بوده و با اطلاع و آگاهی کافی از آن، مانع از تضییع حقوق شخصی خود شوند. تردیدی نیست که حقوق مسافران در زمره حقوق شهروندی افراد ملت است که در حقوق شهروندی نیز به آن اشاره شده است. از این‌رو باید موجبات و مقدمات رعایت آن توسط دولت و دستگاه‌های ذیربط فراهم شده و قابلیت اعمال و احقاق داشته باشد. تدوین «منشور حقوق مسافران در سفرهای جاده‌ای بین‌شهری» که بر مبنای ماده ٩ آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده ٣١ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی تدوین و ابلاغ شده است هرچند آنگونه که باید جامع و کامل نمی‌باشد اما می‌تواند باوجود تمامی نقایص و کاستی‌ها، شروع خوبی برای نهادینه کردن حقوق مسافران در جاده‌های کشور باشد. حال باید دید که از منظر داده‌های حقوق شهروندی، قوانین داخلی و کنوانسیون‌های بین‌المللی مسافران و بخصوص مسافران نوروزی صرفنظر از آنکه با خودروی شخصی سفر کنند یا نه، از چه حقوقی در کشور برخوردارند؟
حقوق مسافران جاده ای
یکی از حقوق اولیه‌ای که هر مسافر در جاده‌ها دارد حق دسترسی به جاده‌های کم‌ترافیک می‌باشد. در واقع ترافیک علاوه بر آنکه باعث تضییع وقت شهروندان در طول سفر خواهد شد، بشدت بر اعصاب و روان مسافران تأثیر می‌گذارد.  یکی دیگر از حقوق مسافران حق امنیت در جاده‌ها می‌باشد.در بسیاری از موارد مسافرانی که برای نخستین بار مسیری را برای سفر انتخاب می‌کنند، اطلاعات صحیحی درخصوص مسیر و راه درست رسیدن به مقصد ندارند و باید اطلاعات لازم از طریق تابلو‌های راهنمایی و رانندگی در اختیار ایشان قرار گیرد.  حق دسترسی به مواد خوردنی و آشامیدنی سالم در طول سفر یکی دیگر از مهم‌ترین حقوقی است که بایستی در اختیار مسافران قرار گیرد و به انضمام آن حق دسترسی به اماکن مناسب برای استراحت و انجام فرایض دینی را نیز باید به سایر حقوق مسافران افزود. همچنین حق دسترسی به درمانگاه‌ها و خدمات درمانی و دارویی نیز از دیگر حقوق مسلم مسافران جاده‌ای است که درحال حاضر دسترسی سریع و آسان به آن در بسیاری از جاده‌های کشور امکان‌پذیر نیست. اما در خصوص حقوق مسافرانی که قصد سفر با اتوبوس را دارند ذکر یک نکته الزامی است. صدور بلیت توسط شرکت مسافربری و تسلیم آن به مسافران با ذکر مشخصات طبق ضوابط و مقررات؛ اطلاع‌رسانی به مسافران توسط شرکت مسافربری در زمان صدور بلیت از مسیر حرکت به نحو مقتضی؛ استرداد قیمت بلیت در صورت انصراف از سفر تحت شرایط مقرر، که تا یک ساعت قبل از حرکت ۱۰ درصد و بعد از آن 50 درصد از کل مبلغ بلیت کسر می‌شود؛ تمدید بلیت مسافری قبل از انجام سفر بدون پرداخت هرگونه وجه اضافی؛ صدور بلیت رایگان برای اطفال کمتر از پنج سال بدون اختصاص صندلی؛ سوار و پیاده کردن مسافران در پایانه‌های مسافربری، در صورت درخواست و رضایت مسافر و استفاده از مزایای بیمه‌ای در طول سفر است.
حقوق مسافران ریلی
 اما یکی از بخش‌های مهم تحقق شعار حقوق شهروندی در بخش حمل‌ونقل، رعایت حقوق مسافرانی است که قصد سفر با قطار را دارند.
با توجه به حجم بالای مسافرت با قطار لازم است تا شهروندان از حقوق مسلم خود در زمینه استفاده از وسایل حمل و نقل ریلی و نحوه مقررات ابطال و استرداد بلیت قطار مطلع باشند. بنابراین مسافران باید توجه داشته باشند که همه بلیت‌های استردادی، در ساعت ۱۰ صبح روز قبل از حرکت، مجدداً به سیستم برگشت و در مراکز فروش بلیت شهر مبدأ و شهرهای اطراف آن عرضه می‌شود، البته ‌در صورتی که روز قبل از حرکت، ایام تعطیل باشد بلیت آن روز در روز اداری قبل صادر می‌شود به‌عنوان مثال بلیت روز شنبه، روز پنجشنبه عرضه می‌شود‌.همچنین اگر بلیت مسافری مفقود شد به شرط حضور بموقع (حداکثر ۴۵ دقیقه مانده به حرکت) در ایستگاه‌های راه‌آهن که سیستم فروش بلیت آنلاین دارند و در وقت اداری، بلیت المثنی طبق آیین‌نامه مربوط صادر می‌شود؛ بلیت مفقودی باید از طریق شبکه رایانه‌‌ای صادر شده و استرداد نشده باشد. اما تأخیر در شروع حرکت قطارهایی که مسافران آن از باجه کنترل بلیت عبور و در سکو یا داخل قطار قرار گرفته‌اند جزو تأخیر نهایی آنها در مقصد محاسبه و مورد ملاک برای پرداخت خسارت قرار می‌گیرد.
در مورد تأخیر بیش از حد مقرر قطار اکسپرس یا سریع در رسیدن به مقصد، اگر تأخیر، ناشی از حوادث طبیعی نباشد‌ در صورتی که ورود قطار به ایستگاه مقصد بعد از گذشت وعده غذایی روزانه باشد، یک وعده پذیرایی رایگان بر اساس ساعت ورود قطار انجام می‌شود، زمان پذیرایی صبحانه بعد از ساعت ۸ صبح، ناهار بعد از ساعت ۱۳ و شام بعد از ساعت ۲۰ است، زمان مورد محاسبه برای تأخیر قطار در مسیرهای مختلف متفاوت است. در صورت تأخیر بیش از زمان معین که منجر به جاماندن مسافر از قطار بعدی شود، چنانچه فاصله بین ورود قطار قبلی و حرکت قطار بعدی بیش از ۳ ساعت باشد و همچنین هر دو بلیت به نام مسافر باشد، وجه کامل بلیت قطار بعدی پرداخت یا مسافر با قطارهای بعدی اعزام می‌شود. چنانچه این تأخیر منجر به اقامت در شب شود، هزینه اقامت و غذا به عهده شرکت ریلی در صورت اعزام با قطار درجه‌ پایین‌تر مابه التفاوت بلیت به مسافر پرداخت می‌شود و در صورت اعزام با قطار درجه‌ بالاتر، مابه التفاوت از وی دریافت نمی‌شود.
 حقوق مسافران پروازهای داخلی
بر اساس قانون مصوب 1364 مجلس شورای اسلامی، مسئولیت شرکت‌های هواپیمایی ایران در مورد حمل و نقل مسافران، بار و اثاثیه در پروازهای داخل کشور در حدود مسئولیت مقرر در‌ پروازهای بین‌المللی مذکور در کنوانسیون مربوط به یکسان کردن برخی از مقررات حمل و نقل هوایی بین‌المللی منعقده در ورشو و پروتکل اصلاحی‌ آن در لاهه به امضا رسیده است. اما علاوه بر این قانون موضوعه، مجموعه دستورالعمل‌هایی برای رعایت حقوق مسافر در پروازهای داخلی از سوی سازمان هواپیمایی کشوری تدوین و به شرکت‌های فعال در این حوزه ابلاغ شده است.
مهم‌ترین نکته در دستورالعمل حقوق مسافر در پروازهای هوایی، مربوط به بحث تأخیرات پرواز است که در ماده 4 دستورالعمل آمده است. بر این اساس، در صورت بروز تأخیر در انجام پرواز بر اساس زمان درج شده در بلیت مسافر، نماینده شرکت هواپیمایی با حضور در میان مسافران با متانت و احترام نسبت به اطلاع‌رسانی صحیح در خصوص تأخیر پرواز اقدام می‌کند. در صورت تأخیر بیش از یک ساعت و کمتر از دو ساعت از مسافران پذیرایی نوع اول شامل میان وعده (اعم از نوشیدنی گرم یا سرد و شیرینی مناسب) به عمل خواهد آمد، البته ارائه این پذیرایی مشروط به وجود زمان کافی جهت پذیرایی و عدم ایجاد تأخیر بیشتر در پرواز است. در تأخیر بیش از 2 ساعت و تا 4 ساعت انجام پذیرایی مناسب حداقلی گفته شده با توجه به امکانات فرودگاهی، فراهم کردن امکان برقراری ارتباط تلفنی برای اطلاع رسانی، تغییر پرواز در صورت درخواست مسافر و امکان انجام آن، انجام اقدام‌های لازم جهت اعزام با سایر شرکت‌های هواپیمایی (در صورت درخواست مسافر) و در صورت وجود پرواز از همان مسیر یا انتقال به مقصد نهایی از طریق مسیرهای جایگزین (به غیر از مسیر درج شده در بلیت) و پرداخت کامل وجه بلیت مسافر در صورت انصراف مسافر از ادامه پرواز ضروری است. اما در تأخیر بیش از 4 ساعت که در خطوط هوایی داخلی نیز موردهای زیادی از آن به چشم می‌خورد، شرکت حمل‌کننده موظف به ارائه یک فقره بلیت مشابه با تخفیف 30 درصد از لحاظ مسیر و کلاس پروازی می باشد.