وکلای تسخیری و معاضدتی چگونه انتخاب می شوند؟

حقوقی /
شناسه خبر: 444733

مطابق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در همه‏ دادگاه‏‌ها طرفین‏ دعوی‏ حق‏ دارند برای‏ خود وکیل‏ انتخاب‏ نمایند و اگر توانایی‏ انتخاب‏ وکیل‏ را نداشته‏ باشند باید برای‏ آنها امکانات‏ تعیین‏ وکیل‏ فراهم‏ گردد.

 وکیل دادگستری، مطابق قانون، در مراحل مختلف دادرسی کیفری دخالت می‌نماید: در صورتی که ضابطان دادگستری، شخصی را «تحت نظر قرار دهند»، با شروع تحت نظر قرار گرفتن، متهم می‌تواند تقاضای حضور وکیل نماید. وکیل باید با رعایت و توجه به محرمانه بودن تحقیقات و مذاکرات، با شخص تحت نظر ملاقات نماید و وکیل می‌تواند در پایان ملاقات با متهم که نباید بیش از یکساعت باشد ملاحظات کتبی خود را برای درج در پرونده ارائه دهد.
متهم می‌تواند در مرحله «تحقیقات مقدماتی»، یک نفر وکیل دادگستری همراه خود داشته باشد. این حق باید پیش از شروع تحقیق توسط بازپرس به متهم ابلاغ و تفهیم شود. چنانچه متهم احضار شود این حق در برگه احضاریه قید و به او ابلاغ می‌شود. وکیل متهم می‌تواند با کسب اطلاع از اتهام و دلایل آن، مطالبی را که برای کشف حقیقت و دفاع از متهم یا اجرای قانون لازم بداند، اظهار کند. اظهارات وکیل در صورتمجلس نوشته می‌شود. سلب حق همراه داشتن وکیل و عدم تفهیم این حق به متهم به ترتیب موجب مجازات انتظامی درجه هشت و سه است.
در مرحله «رسیدگی در دادگاه‌های کیفری»، در تمام امور کیفری، طرفین می‌توانند وکیل یا وکلای مدافع خود را معرفی کنند. در صورت تعدد وکیل، حضور یکی از آنان برای تشکیل دادگاه و رسیدگی کافی است. در غیر جرایم موضوع صلاحیت دادگاه کیفری یک (جرایم مهم)، هر یک از طرفین می‌توانند حداکثر دو وکیل به دادگاه معرفی کنند. در دادگاه کیفری یک که به جرایم مهمتر رسیدگی می‌کند، هر یک از طرفین می‌تواند حداکثر سه وکیل به دادگاه معرفی کند. استعفای وکیل تعیینی یا عزل وکیل پس از تشکیل جلسه رسیدگی پذیرفته نمی‌شود.
وکیل تسخیری در موارد زیر در دعاوی کیفری انتخاب می‌شود:
در مرحله «تحقیقات مقدماتی در دادسرا»، در جرایمی که مجازات آن سلب حیات یا حبس ابد است، چنانچه متهم اقدام به معرفی وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی ننماید، بازپرس برای وی وکیل تسخیری انتخاب می‌کند.
در مرحله «رسیدگی در دادگاه کیفری»، در جرایم مهم و دارای مجازات سنگین (بندهای الف تا ت ماده 302 قانون آیین دادرسی کیفری)، جلسه رسیدگی بدون حضور وکیل متهم تشکیل نمی‌شود. چنانچه متهم، خود وکیل معرفی نکند یا وکیل او بدون اعلام عذر موجه در دادگاه حاضر نشود، تعیین وکیل تسخیری الزامی است و چنانچه وکیل تسخیری بدون اعلام عذر موجه در جلسه رسیدگی حاضر نشود، دادگاه ضمن عزل او، وکیل تسخیری دیگری تعیین می‌کند. حق‏‌الوکاله وکیل تسخیری از محل اعتبارات قوه قضائیه پرداخت می‌شود. هرگاه وکیل بدون عذر موجه از حضور در دادرسی امتناع کند، دادگاه مراتب را به مرجع صالح به منظور تعقیب وکیل متخلف اعلام می‌دارد.
و هرگاه پس از تعیین وکیل تسخیری، متهم، وکیل تعیینی به دادگاه معرفی کند، وکالت تسخیری منتفی می‌شود.
تغییر وکیل تسخیری از سوی متهم فقط برای یک‌بار قابل پذیرش است.
بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی، هریک از متداعیین دعوای حقوقی می‌توانند برای خود حداکثر تا دو نفر وکیل انتخاب و معرفی نمایند. وکلای متداعیین باید دارای شرایطی باشند که به‌موجب قوانین راجع به وکالت در دادگاه‌ها برای آنان مقرر گردیده است. وکیل معاضدتی نیز در دعاوی حقوقی انتخاب می‌شود. مطابق قوانین موضوعه مرتبط با وکالت، یکی از وظایف کانون وکلا، معاضدت قضایی است. در ارتباط با دعاوی حقوقی، بر اساس قانون وکالت، وکلای دادگستری مکلفند همه ‌ساله در سه دعوای حقوقی به‌عنوان معاضدت قبول وکالت نمایند و چنانچه موکل محکوم‌له واقع شود‌ حق‌الوکاله قانونی از آنچه وصول شود به او پرداخت خواهد شد و یک پنجم آن متعلق به کانون وکلا است. کسانی که قدرت تأدیه حق‌الوکاله ندارند می‌توانند از کانون تقاضای معاضدت نمایند مشروط بر اینکه دعوی با اساس و راجع به شخص‌تقاضاکننده باشد. بر حسب رویه موجود در اداره معاضدت، همکاران وکیل به‌ مراجعه‌کنندگان به‌طور رایگان مشورت حقوقی می‌دهند و این اقدام، داوطلبانه و نیکوکارانه است.
به موجب آیین‌نامه قانون وکالت، مؤسسه معاضدت قضایی در تهران است و دارای دبیرخانه، شعبه عرایض و شعبه قضایی می‌باشد. کارکنان معاضدت قضایی باید حتی‌المقدور از بین وکلای دادگستری انتخاب شوند و ممکن است برای آنها حق‌الزحمه در بودجه کانون منظور شود. تقاضای معاضدت به دبیرخانه مؤسسه مزبور داده می‌شود کسانی که دور از مرکز معاضدت قضایی هستند می‌توانند مستقیماً یا توسط کانون محل درصورتی که تشکیل شده باشد و یا به وسیله دفتر دادگاه اقامت خود تقاضا نمایند. در این صورت کانون یا دفتر دادگاه محل موظف است تقاضانامه را به انضمام مستندات و مدارک، در اسرع اوقات به دبیرخانه معاضدت قضایی ارسال دارند. درصورتی که معاضدت قضایی لازم بداند که توضیحاتی از تقاضاکننده بخواهد مشارالیه به وسیله نامه یا اخطار، احضار می‌شود ولی هرگاه اقامتگاه متقاضی خارج از مرکز معاضدت قضایی باشد تحقیقات به وسیله یکی از وکلا یا دفتر دادگاه محل اقامت تقاضاکننده به عمل می‌آید. معاضدت قضایی می‌تواند تحقیقاتی در دلایل دعوی بنماید و هرگاه تشخیص دهد که مقصود تقاضاکننده سوءاستفاده است از تعیین وکیل خودداری و تقاضا را رد نماید. در صورت رد، تقاضاکننده می‌تواند در ظرف (ده روز) به هیأت مدیره کانون شکایت کند. رأی هیأت مدیره قطعی است. کلیه ارجاعاتی که از طرف معاضدت قضایی در حدود صلاحیت مؤسسه به وکلا می‌شود باید در اسرع وقت انجام گردد. شعبه عرایض پس از وصول عرض حال به طریق ذیل اقدام خواهد نمود:
 هرگاه عرض حال ناقص باشد نواقص آن را به دفتر دستور خواهد داد و اگر عرض حال کامل باشد عقیده خود را در پیشرفت دعوی خواهد نوشت و درصورتی که پیشرفت داشته باشد آن را به شعبه قضایی تسلیم خواهد نمود. شعبه قضایی وکیلی را برای تقاضاکننده معین می‌نماید.
ابلاغات در سه نسخه صادر می‌شود. نسخه اول به تقاضاکننده داده خواهدشد و نسخه ثانی در پرونده مربوط بایگانی و نسخه ثالث برای ابلاغ به وکیل انتخابی به دفتر کانون ارسال می‌شود. وکیل منتخب مکلف است قرارداد حق‌الوکاله تنظیم نموده نسخه دوم آن را با رسید وکالت‌نامه به دبیرخانه معاضدت قضایی بفرستد و پس از ختم دعوی درصورتی که موکل محکوم‌له واقع شود و یک پنجم حق‌الوکاله را که در قرارداد تنظیمی مقرر است وصول و به صندوق کانون ایصال دارد مگر اینکه ثابت نماید که دریافت حق‌الوکاله قانوناً غیرمقدور است.
وکیل انتخابی باید از جریان کار مرجوع شعبه قضایی را مطلع دارد. وکیل انتخابی می‌تواند از شعبه مؤسسه راجع به طرز اقداماتی که لازم است مشورت کند. در مواردی که انجام مقدمات و تشریفات مربوطه به معاضدت قضایی موجب انقضای موعدی از تقاضاکننده بشود رئیس کانون می‌تواند مستقیماً وکیل انتخاب نماید مشروط به اینکه تقاضانامه از حیث ضمائم کامل باشد. قرارداد حق‌الوکاله معاضدتی به اسم معاضدت قضایی تنظیم می‌شود و مأمور وصول حق کانون محاسبات مؤسسه مزبور است. نمونه اوراق تقاضانامه و سایر اوراق مربوطه به امور معاضدت را هیأت مدیره کانون تعیین خواهد نمود. دفتر معاضدت مکلف است اطلاعاتی که از طرف وکیل انتخابی واصل می‌شود را به موکل ابلاغ نماید.

کلمات کلیدی