چرا اداعایی که می توانست واقعیت نداشته باشد، باور شد

اسماعیل بخشی و «باورپذیری» جامعه

سیاسی /
شناسه خبر: 439848

«نویسنده خوب، دروغگوی خوب است»؛ این جمله، توصیه معروفی است برای آنهایی که می‌خواهند داستان بنویسند. همان گونه که حدس زده می‌شود، هدف این جمله «دروغگویی» نیست؛ بلکه تکیه بر عنصری کلیدی در داستان نویسی است که از افسانه جن و پری در گذشته گرفته تا داستان‌های پست مدرن، ملزم به رعایت آن هستند

فرناز حسنعلی زاده؛ «نویسنده خوب، دروغگوی خوب است»؛ این جمله، توصیه معروفی است برای آنهایی که می‌خواهند داستان بنویسند. همان گونه که حدس زده می‌شود، هدف این جمله «دروغگویی» نیست؛ بلکه تکیه بر عنصری کلیدی در داستان نویسی است که از افسانه  جن و پری در گذشته گرفته تا داستان‌های پست مدرن، ملزم به رعایت آن هستند: «باورپذیری». همان رازی که غیرواقعی‌ترین پدیده‌ها و رویدادها را به خواننده‌هایی می‌باوراند که هم در خلال خواندن داستان و هم پایان آن به نیکی می‌دانند همه یا بخشی از آنچه خوانده‌اند، قطعاً واقعیت ندارد. بر همین اساس است که نویسندگان می‌کوشند از قِبَل شخصیت پردازی، زاویه دید، پیرنگ و... داستانی بنویسند که واقعی به نظر بیاید؛ هر چند که موضوع یا مضمون داستان، کمترین ارتباطی با واقعیت نداشته باشد.
در روزهای اخیر«اسماعیل بخشی» عضو سندیکای کارگران نیشکر هفت تپه  ادعایی مطرح کرده است که به همان میزان که می‌تواند واقعیت داشته باشد، می‌تواند واقعیت نداشته باشد و بالعکس. می‌تواند واقعیت داشته باشد به اعتبار آنچه در «کهریزک» گذشت و می‌تواند واقعیت نداشته باشد به اعتبار شماری که از رهگذر ادعاهایی مشابه خواستار امتیازهایی از جمله دریافت پناهندگی بودند. اما نکته قابل تأمل اینجاست بخشی از افکار عمومی که در فضای توئیتر مجال بروز یافته، پیشاپیش شکنجه اسماعیل بخشی را باور کرده‌اند. ادعایی که اگرچه ممکن است صحت داشته باشد اما هنوز غیر از سخنان او، نه مستند دیگری ارائه شده و نه ارگان، یا نهاد دیگری این ادعا را قویاً رد یا قبول کرده است.  قطعاً فضای واقعی با فضای داستانی تفاوت‌های زیادی دارد؛ اما همان طور که باورپذیری داستان‌ها بر پایه «منطق روایت» است، باورپذیری توضیحات دستگاه‌های رسمی در فضای واقعی نیز نیازمند الزامات و قواعدی است؛ قواعدی که همه کمابیش با آن آشنا هستند از جمله پیشینه، اعتبار رسانه‌های رسمی، فضای باز مطبوعاتی، سیستم شفاف و سالم... و از همه مهم‌تر پاسخگویی و روشنگری بموقع. به اعتقاد ناظران کهریزک، زخم عمیقی بر پیکره نظام گذاشت اما این زخم گسترش نیافت؛ چرا که پیش از آنکه دستگاه‌های تبلیغی داخلی و خارجی میدانداری کنند، تصمیمی قاطع از سوی دستگاه رسمی اتخاذ و اعلام عمومی شد. 
قطعاً امروز دوران نبرد ماراتن نیست تا هپلیت‌های یونانی برای رساندن پیام نیاز داشته باشند 42 کیلومتر بدوند و در پایان بمیرند تا خبری را به  اردوگاه جنگی برسانند؛ امروز شبکه‌های اجتماعی در کنار رسانه‌های رسمی و غیر رسمی و بزرگ و کوچک در حال تولید محتوای دائم هستند و هر ثانیه هزاران اطلاعات درست و غلط در جوامع مختلف پمپاژ می‌شود و هر ساعت تأخیر در اطلاع‌رسانی می‌تواند سنگریزه کوچک را آنقدر بغلطاند که همه کس و همه چیز را در خود ببلعد.
چنین سیکل معیوبی همین هفته گذشته در جریان انتشار بوی نامطبوع در تهران  به راه افتاد؛ اگرچه باد و بارش باران و برف، هم بو را خواباند و هم سر و صدایش را اما در همان دو سه ساعتی که هوای تهران آلوده بوی ناخوشایند شده بود، هر احتمالی به قوت دیگری مطرح شد؛ از فعال شدن آتشفشان دماوند و ترکیدن لوله فاضلاب در میدان انقلاب گرفته تا گاز شهری و ترور بیولوژیک. دست آخر هم نه از تاک نشان ماند و از تاک‌نشان، اما تردید درباره کارآمدی نهادهای مدیریت شهری و مدیرانش باورپذیری بسیاری از سخنان قبلی و بعدی را زیر سؤال برد. موضوعی که گویا تا به بحران تبدیل نشود، به آن توجه نمی‌شود. یا موضوع مؤخر دیگر توئیت محسن رضایی درباره کربلای 4 بود که موج گسترده‌ای به راه انداخت تا جایی که محسن رضایی ناچار شد به خاطر آنچه در توئیترش با 114 هزار دنبال کننده (فالوئر) مطرح کرده بود، روی آنتن زنده تلویزیون برابر میلیون‌ها بیننده توضیح دهد یا توجیه کند. در حالی که شاید اگر ساعتی بعد از توئیت ابتدایی‌اش‌، منظورش را واضح تر در توئیتی دیگر توضیح می‌داد، کار آنقدرها هم بیخ پیدا نمی‌کرد.  مهار یا پالایش و فیلتر آنچه امروز در فضای مجازی مطرح می‌شود، می‌تواند مصداق آب دریا الک کردن باشد؛ غیرممکن، بی‌نتیجه و شاید پرهزینه. اما بی‌اعتنایی به این فضا و واگذاشتن آن به دیگران همچنین موکول کردن پاسخ به زمانی که کار از کار گذشته است را هیچ عقل سلیمی تأیید نمی‌کند؛ براین اساس می‌توان دستور توأمان رؤسای قوه مجریه و قضایی را به فال نیک گرفت و امیدوار بود تسری چنین الگویی، دیگر تاریکخانه‌ای را باقی نگذارد. و اجازه شکل‌گیری به خلق چنین فضایی را هم ندهد.

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.