«ایران» ساز و کار داوری سی و هفتمین جشنواره تئاتر فجر را بررسی می‌کند

داوری تئاتر فجر و چالش‌هایش

فرهنگی /
شناسه خبر: 424784

آخرین روز تیرماه، با انتشارِ فراخوان سی و هفتمین دوره جشنواره تئاتر فجر دور دیگری از این رویداد مهم تئاتر ایران کلید خورد. کمی پیش‌تر از انتشار فراخوان دور جدید جشنواره تئاتر فجر، پس از 37 سال «آیین‌نامه برگزاری تئاتر فجر» با امضای سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شد.

 

 
 
 
 
 
 
هرچند «آیین‌نامه برگزاری تئاتر فجر» تکلیف شیوه برگزاری این رویداد را معلوم کرد، اما درباره جزئیات و ساز و کار داوری این رقابت اما و اگر‌های متعددی در میان است. اگر در ادوار پیشین شیوه برگزاری جشنواره تئاتر فجر با تغییر مدیران، دبیران و هیأت برگزار کنندگان «شیوه اجرا» و «ضوابط داوری» به کل دستخوش تغییر می‌شد، اکنون با تدوین آیین‌نامه، «شیوه اجرا» از گزند تغییر‌های سلیقه‌ای مدیران در امان مانده است؛ اما همچنان داوری آثار متأثر از دیدگاه‌ها و سلیقه برگزار کننده اعم از دبیر، مسئولان بخش‌ها و هیأت داوران خواهد بود، مگر اینکه فکری به حال شیوه داوری شود و «آیین‌نامه و شیوه‌نامه‌ای» مجزا نیز برای این بخش کار تدوین شود. در این گزارش مروری بر سیاست‌ها و ساز و کار‌ها و چالش‌های پیش‌رو در سی و هفتمین دوره داوری جشنواره تئاتر فجر خواهیم پرداخت. در آیین‌نامه برگزاری تئاتر فجر ذیل فصل دوم بخش دهم تنها جایی است که با ضوابط داوری به شکلی‌گذار اشاره می‌کند و می‌گوید: «فرآیند، شرایط و ضوابط ارسال و پذیرش آثار در هر دوره از جشنواره طی فراخوان‌های جشنواره اعلام خواهد شد. فراخوان عمومی هر دوره در حکم ضوابط اجرایی و مصوبات لازم الاجرای آن دوره است.» عملاً ضوابط ارسال و پذیرش و بررسی آثار را تابعی از فراخوان‌ها می‌داند، از این‌رو در شرایطی که شیوه‌نامه مدون و منسجمی در دسترس نیست از نادر برهانی مرند درباره سیاست‌های کلی داوری سی و هفتمین دوره جشنواره تئاتر فجر پرسیدم و این مقام مسئول در تبیین سیاست‌های داوری به گزارشگر «ایران» گفت: «ایده ما در داوری، کیفیت مطلق، انضباط و تشخص آثار است. از هیأت داوران بخش‌های مختلف هم خواستم این سه شاخصه مهم را در بررسی ملاک عمل قرار دهند و متعهد به آن باشند. داوری درخور شأن و اعتبارِ جشنواره تئاتر فجر رقم بخورد؛ برای تحقق این ایده با توجه به اینکه جشنواره مرور‌محور است؛ می‌تواند تا حدی کار ما را دشوار کند، چون قاطبه آثار در جا‌های دیگر و بیرون از فرایند جشنواره تولید و اجرا رفته‌اند و با سیاست‌های مختلفی خلق شدند ما باید بر اساس آنچه اجرا رفته و برآیند آثار یک سال اخیر بوده است را به‌گزینی کنیم و آثار شایسته را انتخاب و معرفی کنیم.» سی و هفتمین دوره جشنواره تئاتر فجر از بیست و دوم بهمن‌ماه تا چهارم اسفند‌ماه در بخش‌های «تئاتر ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌صحنه ای»، «تئاتر خیابانی و دیگر گونه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی اجرایی»، «تئاتر ملل»، «فجر استانی»، «چهل‌سالگی انقلاب ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اسلامی»، «مسابقه‌ نمایشنامه‌نویسی»، «مسابقه و نمایشگاه عکس تئاتر»، «مسابقه و نمایشگاه پوستر تئاتر»، «کارگاه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی آموزشی و نشست‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی تخصصی»، «همایش برگزیدگان جشنواره‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی تئاتر استانی»، «به‌علاوه ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌فجر» برگزار می‌شود. نادر برهانی مرند دبیر جشنواره تئاتر فجر این دوره از جشنواره را ادامه منطقی ادوار پیشین می‌داند و می‌گوید: «ما با آسیب‌شناسی ادوار پیشین سعی کردیم، نواقص و چالش‌های پیشین را برطرف کنیم و با ابتکاری که در فراخوان این دوره  دیده شد، عملاً حضور آثار در بخش‌های مختلف به هنرمندان شرکت‌کننده محول شد و با این اقدام حاشیه‌های دور پیشین به کلی بر طرف شد.» فرهاد مهندس‌پور دبیر دوره سی و ششم جشنواره تئاتر فجر تمهیدی را پیش گرفت که بر اساس آن قریب 70نفر از فعالان عرصه‌های مختلف تئاتر درباره همه آثار رسیده نظر می‌دادند و آنها را در بخش‌های مختلف جشنواره شرکت می‌دادند، در این دوره اما این امکان در اختیار هنرمندان شرکت‌کننده و متقاضی حضور در رقابت تئاتر فجر قرار گرفته بسته به نوع اثر و ظرفیت آن بخش و تشخیص خودشان آثارشان را در بخش‌های مختلف شرکت دهند. نادر برهانی مرند دبیر جشنواره درباره نگرانی‌ها برای اعمال ِ سلایق و علایق شخصی دبیر بر روند برگزاری جشنواره و داوری آثار می‌گوید: «من به رغم‌ مختصر انتقاد‌هایی که به آیین‌نامه برگزاری جشنواره دارم، دست از دیدگاه‌ها و علایق شخصی در این‌باره شستم و گرایش‌های شخصی‌ام را مهار کردم تا کار وفق ضوابط مدون پیش برود. بی‌شک این دیدگاه را هم در زمینه برگزاری جشنواره و هم داوری آن اعمال خواهم کرد.»
می‌خواهند همه را راضی کنند
فارغ از فقدان شیوه‌نامه مکتوب برای داوری آثار در بخش‌های مختلف، فقدان نیرو‌های متخصص و کار بلد و در عین‌‌حال راغب به داوری در جشنواره تئاتر فجر یکی دیگر از چالش‌هایی ‌است که می‌تواند در کیفیت داوری آثار تأثیر بگذارد. گاه پیش می‌آید در بخش‌هایی مثل تئاتر خیابانی شمار ِ افراد ِ مجرب و صاحبنظر برای داوری این بخش کم باشد و بالطبع  سبب محدودیت‌هایی در فرآیند داوری شود، موضوعی که پیام لاریان فعال عرصه نمایش و برگزیده نمایش‌نامه‌نویسی در جشنواره تئاتر فجر بر آن اذعان دارد و به گزارشگر روزنامه ایران می‌گوید:«به نظر من محدودیت‌های سخت‌افزاری می‌تواند دست دبیر جشنواره را در انتخاب اعضای هیأت داوران ببندد. در فضای کنونی، شمار ِ افراد مشتاق ِ داوری کمتر از ادوار پیشین شده است و در بخش‌هایی ممکن است افراد علاقه‌مند برای داوری از معیار‌های دبیر برای انتخاب داور پایین‌تر باشد و ناگزیر به انتخاب‌هایی برای داوری باشد. چالش دیگر اختلاف فاحش دیدگاه‌های داوران است که می‌تواند بر فرآیند داوری تأثیر بد و حاشیه‌ساز بگذارد. برخلاف دیدگاه‌های رایج در فضای فرهنگی و هنری ما که امتیاز داوری یک رقابت را طیف متنوعی از اعضای هیأت داوران می‌دانند، به اعتقاد من این بیش از فرصت، یک تهدید است و ضرورت دارد حتی‌الامکان دیدگاه‌های اعضای هیأت داوران به‌ هم نزدیک‌تر باشد تا فرصت تفاهم و گفت‌وگوی مؤثر‌تری رقم بخورد هم اینکه کار به دعوا و گرو‌کشی و سهم‌خواهی نکشد. وضعیتی که عملاً گویی تلاش هیأت داوران بر این بوده تا همه را راضی نگه‌ دارند. در حالی که این با نفس رقابت تعارض دارد.» جشنواره‌های جهانی معمولاً بخش زیادی از اختیار ِ عمل برگزاری جشنواره را به دبیر می‌دهند و دبیر هم بخشی از این اختیار را به رئیس هیأت داوران تفویض می‌کند و بر این اساس انتخاب‌ها منطقی‌تر و کم‌حاشیه‌تر رقم می‌خورد. انتظار ِ پیام لاریان همین است، که «رئیس هیأت داوران اختیار ِ انتخاب دیگر اعضای داوری را داشته باشد تا بتوانند با تشریک‌ مساعی مؤثر‌تر به انتخاب‌های معقول و منطقی و بدون دعوا و مرافعه‌ای برسند.»
محمد چرمشیر می‌تواند
محمد چرمشیر، نمایش‌نویس خلاق و پیشکسوت، به دعوت نادر برهانی مرند داور بخش نمایش‌نامه‌نویسی جشنواره تئاتر فجر است و در کنار شهرام زرگر - مدرس و مترجم- و ریما رامین‌فر – بازیگر- داوری این بخش را بر عهده دارند. به گفته سلما سلامتی مسئول بخش نمایش‌نامه‌نویسی تا بیستم مهرماه 537 اثر متقاضی حضور در این رقابت هستند و تکلیف برگزیده‌ها باید تا آخر آذرماه معلوم شود.‌ همزمان در فاصله 27 آبان‌ماه تا چهارم آذر‌ نیز جشنواره تئاتر خصوصی الف در بخش‌های مختلف برگزار می‌شود و محمد چرمشیر در کنار محمدامیریار احمدی و حسین پاکدل داوری بخش نمایش‌نامه‌نویسی را بر عهده دارد، بر اساس گزارش‌های غیر رسمی بالغ بر 300 نمایش‌نامه نیز متقاضی شرکت در این رقابت هستند. با این حساب در مدت زمان نیمه آبان‌ماه تا نیمه آذر محمد چرمشیر باید بالغ بر 800 نمایش‌نامه را بخواند و نظر دهد؛ انبوه متن‌ها برخی فعالان تئاتر را نگران کرده است؛ این عضو هیأت داوران جشنواره تئاتر فجر آن‌طور که باید و شاید نتواند برای مطالعه آثار وقت بگذارد. نادر برهانی مرند؛ دبیر جشنواره در این‌باره به گزارشگر «ایران» می‌گوید:«راستگو‌‌تر و صادق‌تر از محمد چرمشیر ندیدم و بی‌شک اگر ایشان فرصت کافی برای مطالعه آثار نداشت، این موضوع را بیان می‌کرد و داوری یکی از این دو جشنواره را نمی‌پذیرفت. ضمن اینکه او در شمار چهره‌های مهم و با تجربه و خلاق تئاتر ماست و همواره علاقه‌مند و شائق به مطالعه نمایش‌نامه‌هاست. من نظر به صداقتی که از ایشان سراغ دارم و تجربه‌های داوری که با جناب محمدچرمشیر داشتم، اصلاً نگران این موضوع نیستم و به دوستان هم می‌گویم نگران نباشند، بی‌شک محمد چرمشیر می‌تواند، او با دقت، امانتداری کامل و مبتنی بر اصول اخلاق حرفه‌ای رفتار می‌کند.» بخش عمده‌ای از حاشیه‌های فجر و جشنواره‌هایش به خاطر انتخاب‌هایش بوده است و گویی این خصلت ِ عام هر رقابتی‌ است که بازنده‌ها از نتیجه ناراضی باشند، اما انتظار می‌رود، مبتنی بر شفافیت، ساز و کار روشن، مبتنی بر اسلوب و شیوه‌های مکتوب و مدون و بسیاری از تمهید‌های دیگر «حاشیه‌» این دست رقابت‌ها را کمتر کرد و بر «متن» افزود.

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.