بحران دشت میناب چگونه و از کجا شروع شد؟

اجتماعی /
شناسه خبر: 464679

سال‌هاست که در دشت میناب هر جایی که پا می‌گذاری فروچاله‌هایی کوچک و بزرگ دهان باز کرده یا درخت و نخل‌هایی که خشک شده‌اند و صاحبان آنها دست از تلاش برای سبز کردن و نگهداری آنها برداشته‌اند یا روستاهایی که خالی از سکنه شده‌اند و....

 اما سؤال اساسی این است که چرا دشت میناب که دارای آب‌های سطحی و روان آب بوده و منابع آبی زیر زمینی بالایی داشته است به چنین شرایطی دچار شده است؟
برای اینکه بدانیم چرا دشت میناب به چنین شرایطی دچار شده کافی است به چند سال قبل برگردیم و شرایط برداشت و مدیریت آب میناب را مرور کنیم. از زمان بهره‌برداری سد میناب یک خط انتقال به قطر 1000 آب را از سد به بندرعباس منتقل می‌کرد. با توسعه نامتوازن استان و جمع شدن بیشترین امکانات اقتصادی، اداری، رفاهی در مرکز و جذب حداکثری منابع برای توسعه، نیاز و مصرف آب برای ایجاد زیر ساخت‌ها برای این توسعه روز به روز افزایش یافت تا جایی که تمام این نیاز به آب برای پیشرفت و توسعه از منابع آبی میناب برداشت شد. از سال 1381 با دو لوله به قطر 1000 و روزانه به حجم 800/172 متر مکعب آب سد و چاه‌های حفر شده در بستر رودخانه انتقال آب از میناب شروع شد. بدون در نظر گرفتن شرایط لازم در توسعه و ایجاد بستر و زیرساخت‌های مناسب از جمله تأمین منابع آبی مورد نیاز برای این توسعه و صرفاً تکیه بر منابع آبی میناب زمینه را برای ایجاد یک بحران زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی در میناب فراهم کردند. به طور خلاصه عملکرد‌های مدیریت‌های آب در سه دهه گذشته در استان هرمزگان که شرایط را برای ایجاد بحران در دشت میناب فراهم کرد عبارتند از:
1-افزایش انتقال از ذخیره سد و حقابه باغات به بندرعباس
بعد ازسال 1380 و بهره‌برداری خط انتقال دوم همزمان با خط اول و با احتساب سالهای بارشی خوب و خشک و فرض اینکه یکی از این خطوط حتی با نصف ظرفیت خود آب را منتقل کرده و اینکه ظرفیت خط اول 31 میلیون مترمکعب در سال و خط دوم 38 میلیون در سال بوده و حداقل کردن سالهای خشک حداقل متوسط بالای 41 میلیون مترمکعب آب از سد میناب به بندر عباس منتقل شده است.
2- کاهش اختصاص سهم حقابه باغات از سد
از سال 80 تا سال 1396 بجز یک سال ترسالی استثنایی حدود 1384 در سایر سالها متوسط اگر محاسبه کنیم بیشتر از 13 میلیون متر مکعب آب در سال روانه باغات نشده است که متأسفانه بخصوص در سالهای اخیر به زیر 6 میلیون رسیده است.
3- برداشت بیش از ظرفیت منابع زیرزمینی دشت
15 حلقه چاه حفر شده به‌عنوان طرح اضطراری در جوار رودخانه میناب جهت تأمین نیاز آب شهر و صنعت بندرعباس در سال 81 آماده بهره‌برداری شد؛ پس از بهره‌برداری شدن و با احتساب ظرفیت چاه ها هر کدام متوسط 60 لیتر بر ثانیه و با مفروض کردن اینکه در این مدت فقط نیمی از این چاه ها در مدار واقع می‌شدند با یک حساب سر انگشتی ساده سالیانه بطور متوسط این چاه ها حداقل 14 میلیون متر مکعب از سفره‌های بحران  زده دشت میناب ، جهت تأمین منابع آبی بندرعباس برداشت شده است.
علاوه بر آن به دلیل کاهش اختصاص سهم حقابه باغات از سد (که طبق اساسنامه سد میناب این آب که حقابه نامیده می‌شود باید از سد به باغات تأمین می‌شد) برای جبران کسری حقابه باغات چاه های جبرانی و جایگزین آب سد در دشت میناب حفر شد که با فرض اینکه در این سالهای بهره‌برداری 1381 تاکنون و سالهای بارندگی خوب و خشک و با مفروض دانستن اینکه متوسط دبی این چاه ها 20 لیتر بر ثانیه و 35 حلقه چاه نیز در مدار باشند حدوداً 22 میلیون آب از سفره دشت جهت تأمین بخشی از نیاز باغات برداشت شده است و علاوه بر آن همچنین چاه‌های آب شرب میناب و حفر چاه‌های بدون مجوز و برداشت آب غیرقانونی از چاه‌ها نیز می‌توان به آن اضافه کرد که حداقل می‌توان در مجموع 10 میلیون مترمکعب در سال نیز باشد.
4- نبود مدیریت صحیح منابع آب در بالادست سد
اختصاص آب بیش از حد به بالادست سد همچنین افزایش برداشت از جریانات رودخانه‌ای، حفر چاه ها در بستر رودخانه و در نهایت از بین رفتن حداقل دبی آب معمول رودخانه این بحران را تا سر حد نابودی تمامی منابع آب زیرزمینی و دشت میناب پیش برده است.
تغذیه نشدن دشت، کاهش شدید منابع آبی زیرزمینی به دلیل برداشت‌های بی‌رویه و کاهش نزولات جوی باعث بوجود آمدن فروچاله‌ها، خشک شدن درختان و نخیلات و مشکلات زیست محیطی جبران ناپذیری برای دشت میناب شده است و بطور خلاصه می توان گفت آنچه  از ساخت سد استقلال برای میناب به جا مانده و سهم آن از فرایند توسعه، چیزی جز تخریب زیرساخت‌ها و شرایط بد اقتصادی و اجتماعی نبوده است.
براساس گزارش کارشناسان زمین  شناسی کشور، این بحران بیش از 60 روستا رادر معرض خطر بلعیدن فروچاله‌ها قرار داده است و باعث خشک شدن بیش از 5 میلیون نخل و درخت بومی و از بین رفتن منابع درآمدی و اقتصادی خانواده‌های مینابی و رونق اقتصادی شهر و منطقه و از بین رفتن کامل زیست بوم منطقه (دشت میناب زیستگاه انواع پرندگان و حیوانات نظیر اسب، گاو میش و غیره بوده که همه نابود شده اند) شده است.
همچنین تخریب زیرساخت‌های روستایی نظیر تأسیسات برق و آب و بیش از 90 کیلومتر جاده‌های روستایی و پل، خانه‌های بهداشت، مدارس، احشام و حیوانات و از همه مهمتر تخریب خانه‌های مردم و ناامن شدن زندگی آنها نیز در اثر فروچاله‌ها و گسترش روزافزون آنها به همراه داشته است.

کلمات کلیدی

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.