گزارش میدانی «ایران » از مرگ نخل ها در دشت میناب

«عروسی نخل » های جوان عزا شد

اجتماعی /
شناسه خبر: 464677

می‌گوید: «مینابی‌ها به نخلی که قطع می‌شود نمی‌گویند:«کشته!»، می‌گویند نخل شهید شد.» بعد تأکید می‌کند که مینابی‌ها فقط نخل پیر را می‌کشتند! نخل وقتی پیر می‌شود، دندان‌هایش می‌ریزد و دیگر زایشی ندارد.

  این را می‌گوید تا نشان بدهد قطع درخت نخل تا یکی دو دهه گذشته سخت‌ترین کار برای مینابی‌ها بوده! آنقدر سخت که وقتی نخل پیری نقش بر زمین می‌شد، می‌گفتند:«نخل شهید شد.» مراسم عزا برایش می‌گرفتند. برای نخل‌های جوان هم عروسی می‌گرفتند.دشت میناب قبرستان نخل‌ها
نخل‌های جوان دراز به دراز در دشت میناب به خاک افتاده‌اند. عباس یکی از جوانان میناب دست روی نخلی پوک می‌کشد و می‌گوید: «نخل برای مینابی‌ها خیلی مقدس بود.» برای هرمزگانی‌ها هم! حالا اما دیو انتقال آب، قصه دشت و جلگه میناب را بافته است. نخلدارها هم سر به پای تقدیر گذاشته‌اند! مرگ یک دفعه، شیون یک دفعه! بخشی از نخل‌ها را انتقال آب کشته، بخش دیگر را هم نخل  دارها را رها کرده‌اند و رفته‌اند. جوان‌های نگران دشت میناب می‌گویند: «برایشان نمی‌صرفد!» جوانمرگی نخل‌ها اگرچه قصه دردناکی است اما در نگاه برخی از مینابی‌ها هم گریزی از آن نیست. نخل‌های سوخته‌ بی‌سر، کوتاه و بلند، عین جنازه‌های سرپا می‌مانند. نخل‌های پوک نقش زمین شده‌اند. آنجا که انتقال آب دهان دریده، هر آنچه در تار و پود جلگه میناب بوده را بلعیده و با هزاران حفره به خاکش نشانده است. نخلستان دشت میناب با فروچاله‌ها، قبرستانی است در چشم نشسته. نخلداران، نخلستان را رها کرده‌اند به کجا؟ عده‌ای رفته‌اند به کارگری در بندرعباس، بخشی هم به باربری و دستفروشی در کیش و قشم پناه برده‌اند. تعدادی هم دارند، سوخت قاچاق می‌کنند! مدت‌هاست بخش سوخته از تشنگی دشت میناب «عروسی نخل»‌ها را به چشم ندیده. کارشناسان منابع طبیعی استان هم می‌گویند:«درآمدزایی بالای قاچاق از جمله قاچاق سوخت، پای تعدادی از نخلدارها را هم سست کرده!»
نخل‌های میناب عقیم می‌شوند!
خیلی از نخل‌ها ایستاده، مرده‌اند. فروچاله‌های پای نخل‌ها در دو سال گذشته باران ندیده‌اند، اعضای انجمن نجم(نگهبانان جلگه مینا) می‌گویند:«میناب روزی دومین نخلستان بزرگ جهان بعد از بصره عراق بود.» آمارهای جهاد کشاورزی می‌گوید 13 هزار هکتار نخل در میناب وجود دارد. هر هکتار 150 نخل می‌شود. میناب به روزگار پر آبی 1800 تا یک میلیون نفر نخل داشته است. کارشناسان جهاد کشاورزی خبر تلخ دیگری هم دارند. نزدیک به 50درصد نخل‌های میناب از بین رفته‌اند اما اینجا پایان تلخ قصه نیست. به گفته کارشناسان جهاد کشاورزی نخل‌های میناب باروری‌شان را از دست می‌دهند؛ دارند عقیم می‌شوند. خشک شدن نخل‌ها را انتقال آب رودخانه میناب رقم زد و عدم باروری شان را ریزگردهای ناشی از برداشت شن از داخل رودخانه! یکی از نخلداران می‌گوید:«بسیاری از این نخلداران مالکان بزرگ بوده‌اند که امروز چندین هکتار نخل بی‌سر دارند.» نخل را شبیه‌ترین گونه به انسان می‌دانند. درخت عجیبی است. برخلاف همه درختان اگر سر نخل را بزنند، می‌میرد. نر و ماده دارد. دوروبر هر 90نخل ماده باید 10 نخل نر باشد تا از طریق باد گرده افشانی کنند. موسی یکی از نخلداران می‌گوید: «ولی نخلداران برای بالارفتن کیفیت محصولاتشان گرده نخل نر را برمی  دارند و روی ماده می‌گذارند تا صددرصد محصول بدهد» همین گرده افشانی دستی هم برای بسیاری شغل ایجاد می‌کرد. بنابراین خشک شدن نخل‌های میناب فقط تولید خرما را کاهش نمی‌دهد.
نخل دورریز ندارد. این را زنی می‌گوید که دارد از برگ‌های نخل حصیر می‌بافد. پرکاربردترین درختی است که سایه سارش را روی شهر می‌کشد. نخل برای مینابی‌ها فقط خرما ندارد. برگ‌های سبز و خشک، ساقه، الیاف و حتی تنه درخت خرما کاربردهای بسیاری در صنایع دستی مردم هرمزگان دارد. پاک کردن سیخ‌های نخل هم برای بسیاری اشتغالزایی می‌کرد. یکی از جوان‌های میناب می‌گوید:«پاک کردن سیخ‌های هر نخل(برگ) نیم ساعت طول می‌کشد که بین 5 تا 7 هزارتومان درآمد دارد.» ابوذر می‌گوید: «البته دستمزد پاک کردن و ایوار کردن نخل این مبلغ می‌شود.» «ایوار کردن»؛ یعنی گرده افشانی دستی نخل‌ها. او می‌گوید: «هر بار که از درخت بالا بری، پاکش کنی و بیایی پایین تا 7 هزارتومان مزد می‌گیری. ولی الان که نخلی باقی نمانده.». خشک شدن نخل‌ها، «سِوِند بافی» را هم از برخی از اهالی شهر گرفت. مینابی‌ها سوند را از ساقه درخت خرما می‌بافند. «سوند» حصیری چوبی است که با کنار هم چیدن و بستن ساقه‌های درخت خرما به وسیله طنابی باریک که آن هم با برگ خرما بافته شده، بهم وصل می‌شود. سوند‌ها در نهایت در اندازه‌های چهار، شش یا هشت متری سایبان خانه‌ای در شهر می‌شوند یا خانه روستایی در دل دشت میناب. انباری، کپر و آغل احشام از آنها درست می‌شود. گاهی حریم باغ انبه می‌شود یا حصاری اطراف باغ زیتون و موز می‌کشند. جابه جایی سوند آسان است. ماندگاری و مقاومت زیادی در برابر رطوبت و نور آفتاب دارد.
همین ویژگی‌ها مشتری خوبی برای «سوند»‌های مینابی در حاشیه خلیج فارس پیدا کرده و به کشورهایی چون عمان و امارات متحده عربی صادر می‌شود! خشک شدن درختان نخل، نخلداران را به سمت بافت سوند با شاخه‌های خشکیده خرما برده اما نابودی صدها هکتار از نخلستان‌ها دارد این هنر را هم رو به زوال می‌برد! سوند بافی را صنعت هنری هزارساله در شرق هرمزگان می‌داند که به غروبش نزدیک می‌شود! داستان مینابی‌ها در نخلستان‌ها به سوند بافی محدود نمی‌شود. مینابی‌ها از خرما شهد می‌گرفتند و صادر می‌کردند. شیره خرما و خرما پرورده هم بود اما دیگر نیست. یک نخلدار می‌گوید: «صد نخل برای 10 نفر به‌صورت مستقیم کار ایجاد می‌کرد.» تنها شرکت خرمای میناب هم تعطیل شده است! علی می‌گوید: «الان همین اندک درخت خرماهایی که مانده توی مزرعه «خام فروشی» می‌شود، چیزی به‌نام فرآوری وجود ندارد!» نخلدارها هم پراکنده شده‌اند. یکی از کارشناسان منابع طبیعی اعتقاد دارد خشک شدن نخل‌ها همه‌اش به انتقال آب برنمی گردد. او می‌گوید:«پول خوبی هم که از قاچاق درمی‌آید باعث می‌شود تا نخلدارها نخلستان را رها کنند.» او بی‌آبی را کتمان نمی‌کند اما اعتقاد دارد که درخت نخل نسبت به بی‌آبی مقاوم است اما برخی از نخلدارها ترجیح می‌دهند نخل‌ها خشک شوند و به جای آن ساختمان‌های چند طبقه ساخته با یک پارکینگ بزرگ بسازند.
شرکتی که بخواهد خرماها را فرآوری کند؛ در میناب وجود ندارد. تنها شرکتش هم که تعطیل شد. این کارشناس منابع طبیعی که نمی‌خواهد نامش ذکر شود، می‌گوید: «تابستان میناب خرما زیاد می‌شود، به‌عنوان خرمای درجه سه وچهار و خوراک دام به امارات و کشورهای عربی صادر می‌شود.» او یک سؤال مهم را مطرح می‌کند و خودش پاسخ  می‌دهد؛ اماراتی‌ها چرا خرما را می‌خرند؟ آنها که دام ندارند؟ دامشان را ما از راه قاچاق می‌دهیم. چرا می‌خرند؟ چون اماراتی‌ها خرما را فرآوری می‌کنند. به گفته او خرمای درجه یک میناب را نوع بسته بندی‌‌اش، درجه سه می‌کند. این کارشناس می‌گوید:«20تا 30 کیلو خرما را توی حصیرهایی که با برگ نخل بافته می‌شود، می‌ریختند و صادر می‌کردند. حصیرها را بار ماشین می‌کنند. ماشین پر از شیره خرما می‌شود.» به گفته او نبود یک کارخانه بسته‌بندی توی میناب و انباشته شدن خرما روی هم باعث می‌شود تا اماراتی‌ها خرمای درجه یک میناب را به قیمت درجه سه بخرند. گاهی اوقات هم خرمای میناب با بسته‌بندی اماراتی به ایران برمی‌گشت و به قیمت بالاتری به فروش می‌رفت. او می‌گوید:«البته الان این اتفاق نمی‌افتد!» این کارشناس می‌گوید:«بازار برای خرما تعریف نکرده‌اند. مصرف خرما فقط در ختم است.» او می‌پرسد: «خرما چقدر در زندگی مردم جا دارد، همین اندک مصرف را هم خرمای مضافتی بم جواب می‌دهد.» در میان حرف او شاید بتوان دلیل دیگری برای قطع عمدی درختان توسط نخلداران جهرمی یافت! همان دلیلی که باعث شد تا نخلداران میناب هم نخل‌های همچنان سبز را رها کنند؛ نبود بازار و کارخانه‌های فرآوری! ایران رتبه اول تولید خرما در جهان را مدتهاست از دست داده و در جایگاه سوم بعد از مصر و عربستان ایستاده است! جایگاه سوم هم این روزها  توسط امارات تهدید می‌شود.
در جهرم هم نخل‌ها شهید می‌شوند
توی جاده بندرعباس – بندر خمیر به درخت‌های نخل چیده شده کنار جاده اشاره می‌کند و می‌گوید: «نخل‌ها زنده‌اند.» برگ سبز نخل را هم گواه زنده بودن، درخت‌ها می‌گیرد. سر نخل‌ها را بریده‌اند از جهرم آورده‌اند کنار جاده بندرعباس- بندر خمیر برای فروش «پنیر» نخل. پسر جوان که پنیر نخل می‌فروشد خیلی دوست ندارد، حرف بزند. حرف‌هایش با آنچه کارشناسان منابع طبیعی می‌گویند نمی‌خواند. یکی از کارشناس‌های منابع طبیعی می‌گوید از هر نخل 100 تا 150 کیلو پنیر می‌گیرند. هر کیلو پنیر را 40 تا 50 هزار تومان می‌فروشند. به گفته او این درختان از نخلدار در نهایت به قیمت 200 هزارتومان خریده می‌شود اما پنیر هر درخت 2 میلیون تومان سود دارد. جوان سبزه رو فقط گوش می‌دهد. بی‌میل به گفت‌و‌گو است. در نهایت بی‌توجه به حرف کارشناسان منابع طبیعی می‌گوید: «هر درخت را 200 هزار تومان از نخلدار می‌خرد و هر درخت در نهایت چهار کیلو بیشتر پنیر ندارد.» سعی می‌کند از زیر سؤال‌ها در رود.
بخش کوچکی از پنیر یکی از نخل‌ها باقی مانده است. همان را به اجبار روی ترازو می‌گذارد و می‌کشد، 9 کیلو می‌شود! کارشناس منابع طبیعی می‌گوید: «این درخت لااقل 15 سال عمر دارد.» به گفته او نخل‌های جهرم سر بریده می‌شوند و در جاده‌های هرمزگان به فروش می‌رسند تا برج‌های تجاری و مسکونی شوند. عکس‌هایی به روزنامه ایران می‌رسد که خبر از تبلیغات گسترده قطع درختان نخل در جهرم دارد. مرگ نخل‌ها به میناب محدود نمی‌شود در جهرم هم نخل‌ها شهید می‌شود!

نظرات

نظرات | 0 نظر

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.