آیا تجربه‌ای سخت پیش روی عراق است؟

بین الملل /
شناسه خبر: 463725

در آستانه یک سالگی انتخابات پارلمانی عراق که 12مه 2018 (22 اردیبهشت ماه97) برگزار شد، هنوز کابینه عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر این کشور تکمیل نشده است و دیدار اخیر سید عمار حکیم، رئیس جریان حکمت ملی و مسئول ائتلاف اصلاح و سازندگی با برهم صالح، رئیس جمهوری عراق در خصوص ضرورت افزایش تلاش‎ها و رایزنی با همه احزاب و جریان‌های سیاسی عراقی به منظور تکمیل کابینه عراق نشان از اهمیت این مسأله دارد.

 
 
 
 
 
 
 
 از آن سو نیز عدم تشکیل کابینه اقلیم کردستان عراق در کنار برخی اتفاقات که رنگ و بوی جدایی طلبی  یا حداقل خودمختاری را در دیگر مناطق عراق می‌دهد، نشان از این دارد که باوجود برخی تحلیل‎ها، شواهد و قرائن دال بر اینکه عراق در حال پررنگ کردن جایگاه و نفوذ خود در خاورمیانه است، از درون با مشکلات جدی روبه رو است. اگر چه اقلیم کردستان در سال ۱۹۷۰ میلادی و در پی پیمانی میان حکومت وقت عراق و رهبران کرد این کشور پا به عرصه وجود گذاشت، اما به نظر می‌رسد در طول ۴۹ سال گذشته مناقشات ریزودرشت سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی این منطقه از عراق با دولت مرکزی بغداد، آن هم بعد از همه پرسی 25 سپتامبر 2017 (3 مهر 96) استقلال کردستان نشان از این دارد که کماکان مسأله فدرالیسم  یا کنفدرالیسم در ساختار سیاسی این کشور و منطقه غرب آسیا جایگاهی ندارد.
از آن سو مناقشات درون ساختاری سیاسی احزاب و جریان‌های کردی در اقلیم هم سبب شده است، آن گونه که باید مناسبات اربیل - بغداد و دیالکتیک حکومت مرکزی با خودمختاری، ذیل بافتار سیاسی این کشور به خوبی پیش نرود، به گونه‌ای که ما در جریان تشکیل دولت عراق بعد از انتخابات پارلمانی سال گذشته شاهد رقابت و تنش جدی میان مسعود بارزانی، رئیس سابق اقلیم کردستان عراق و رئیس حزب دموکرات کردستان عراق و اتحادیه میهنی بر سر گزینه ریاست جمهوری این کشور بودیم که از یک سو موجب شد، پروسه تشکیل دولت در عراق با تأخیر بیشتری روبه‌رو شود و از آن سو نیز بر ساختار سیاسی داخلی کردی هم اثر خود را بگذارد.
در این رابطه اربیل هم مانند بغداد با گذشت 198 روز از انتخابات پارلمانی کردستان عراق در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۸ میلادی (هشتم مهر ۹۷) هنوز موفق به تشکیل کابینه نشده است. پیرو این مسأله اگر چه دو حزب اصلی و رقیب سنتی در اقلیم کردستان، یعنی اتحادیه میهنی و حزب دموکرات، پیش از این با برگزاری چندین نشست رسماً اعلام کرده بودند که به توافق‌های کلی و نهایی در مورد تشکیل دولت جدید اقلیم و نیز تقسیم مناصب دست یافته‌اند و به موازاتش قرار بود دوشنبه هفته گذشته 8 آوریل (19 فروردین) توافقنامه‌ای در این خصوص را میان خود به امضا برسانند، اما در نهایت آنچه روی داد به تعویق افتادن امضای آن بود تا چشم‌انداز و افق سیاسی اقلیم کردستان عراق هم مانند بغداد با ابهامات جدی روبه‌رو باشد. لذا عدم تشکیل و تکمیل کابینه در اربیل و بغداد سبب شده است تا مسأله افزایش نفوذ و جایگاه کشور عراق در منطقه، مبارزه جدی‌تر با تروریسم، بازسازی عراق، تقابل با فساد سازمان یافته مالی و اداری، ریشه‌کن کردن تبعیض، بیکاری و نیز حل اختلافات اربیل – بغداد با مسیری دشوار و پر پیچ و خم همراه باشد.
حال در سایه این مشکلات عراق بواسطه نبود دولتی کامل، هم در بغداد و هم اربیل، مسأله راهپیمایی شامگاه جمعه هفته گذشته مردم استان بصره به منظور حمایت از درخواست تشکیل اقلیم بصره و به اهتزاز درآوردن پرچم اختصاصی طراحی شده برای این اقلیم را هم باید در نظر داشت که می‌تواند دایره مشکلات عراق را بیشتر و پیچیده‌تر کند. اگر چه مدتی است که موضوع تشکیل اقلیم بصره در عراق مطرح شده و شورای استانی هم درخواست کرده است که در این خصوص به آرای مردمی این استان توجه شود، اما به نظر نمی‌رسد که داستان تشکیل خودمختاری‌های عراق تنها به این استان جنوبی عربی شیعه نشین محدود شود، چون که یقیناً با پررنگ شدن مسأله تشکیل اقلیم بصره، استان‌های    سنی نشین عراق، بخصوص الانبار که با نزدیک به 30 درصد از خاک عراق، بزرگترین استان این کشور به شمار می‌رود و نیز دیگر استان‌ها به فکر تشکیل خودمختاری خواهند افتاد. از این‌رو طرح اقلیم شدن بصره به دلایل مختلف در شرایط کنونی مناسب نیست و تبعات خطرناکی برای این استان و کل عراق خواهد داشت. طبق آخرین اخبار در حال حاضر شورای استانداری بصره در جلسه‌ای به تبدیل شدن این استان به اقلیم مستقل از دولت مرکزی در بغداد به لحاظ اداری رأی مثبت داد تا مقدمات آن فراهم شود چرا که طبق قانون تشکیل اقلیم‌ها شماره ۱۳ مصوب سال ۲۰۰۸، باید این درخواست با امضای دو درصدی ساکنان بصره به کمیسیون عالی انتخابات ارجاع داده شود. از این‌رو مصوبه جدید شورای بصره دارای تبعات قانونی است و به گفته برخی از اعضای آن کمیته‌ای ویژه برای پیگرد گام‌های اجرایی تبدیل شدن بصره به اقلیم ایجاد شده است.
با این وصف بعد از بررسی این درخواست از سوی کمیسیون و اطمینان از قانونی بودن آن، مقدمات برگزاری همه‌پرسی در استان آغاز می‌شود و همه‌پرسی به شرط حصول رأی اکثریتی (1+50) موفقیت‌آمیز خواهد بود.
حتی اگر از مراحل پیچیده و دشوار تشکیل خودمختاری بواسطه مواد قانونی‌اش صرف‌نظر کنیم، مطمئناً مسأله دیالکتیک خودمختاری‌های کردی، شیعی و سنی نیز خود به بزرگ‌ترین چالش برای آینده عراق بدل خواهد شد و احتمال دارد بواسطه اختلافات بسیار پررنگ ایدئولوژیک، هم دولت مرکزی بغداد تا مرحله فروپاشی کامل پیش رود و هم حتی در یک پله بالاتر شاهد پاره پاره شدن کشور عراق باشیم، بخصوص آن که بصره در حال حاضر به‌عنوان مهم‌ترین رگ حیات اقتصادی عراق، تأمین و تولید‌کننده نفت و در عین حال تنها مسیر دسترسی این کشور به آب‌های آزاد است که حدود 85 درصد درآمد عراق هم از این استان به دست می‌آید.
تمامی این ویژگی‌ها می‌تواند به‌عنوان اهرم‌هایی عمل کند که در صورت فدرالیزه شدن، زمزمه‌های جدایی بصره را از عراق در آینده کوک کند. چون مهم‌ترین چالش و مشکلی که همه پرسی استقلال اقلیم کردستان را به شکست کشاند، عدم دسترسی این منطقه به آب‌های آزاد بود، در صورتی که استان بصره این خلأ را ندارد. حال در این میان اهداف، طرح‌ها و برنامه‌های بازیگران عربی و فرامنطقه‌ای را هم نباید از نظر دور داشت که این پروسه را با شرایط پیچیده تری روبه رو می‌کند. لذا به نظر می‌رسد ضرورت پایان دادن به حالت انسداد سیاسی از طریق نشستن پشت میز گفت‌وگوها بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. در سایه این مسائل به نظر می‌رسد که تجربه‌ای سخت در پیش روی عراق باشد.

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.