اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۱ بهمن ۱۳۹۸
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

«ایران» و روزنامه‌نگاری توسعه در ایران

«ایران» و روزنامه‌نگاری توسعه در ایران
هادی خانیکی استاد دانشگاه

روزنامه ایران دو دهه از حیات مطبوعاتی را پشت‌سر نهاده و اکنون خود را در معرض این داوری اصحاب نظر قرار داده است که بگویند «در این 20 سال چه بوده است؟»، «باید چه باشد» و «چه می‌تواند باشد؟». نخستین پاسخی که به نظر می‌رسد و می‌توان بر آن توافق داشت، این است که 20 ساله شدن در جامعه مطبوعاتی ما که با مختصات «جامعه کوتاه مدت» سازگاری بسیار دارد،

 
 
 
 
نشانه‌ای از توفیق است و باید به دست‌اندرکاران و روزنامه‌نگاران مؤسسه ایران این 20 سالگی را تبریک گفت و آرزو کرد تا ایران همچنان بماند و بشکفد و بارور شود و در سایه‌اش منظومه‌های دیگر «ایرانی» هم پا بگیرند و ریشه بدوانند و جشن ماندگاری مطبوعات به مثابه جشن‌هایی ملی درآید. پاسخ دوم که شاید بر سر آن هم نظرها به همدیگر نزدیک باشد این است که آیینه سنجش افکار دولت‌هاست و این ویژگی را پنهان نمی‌دارد. به این معنا می‌توان  یا باید کامیابی‌ها و ناکامیابی‌های «ایران» را بیش و پیش از هر چیز از منظر «منطق روزنامه‌نگاری»،  «روزنامه‌نگاری دولت»  یا «دولت روزنامه‌نگار» سنجید.
تاریخ مطبوعات در ایران نشان می‌دهد که همزادی و هم‌پیوندی میان روزنامه‌نگاری و نهاد جدید دولت را نمی‌توان نادیده گرفت و توسعه‌گرایی  یا توسعه‌گریزی دولت‌ها را از پنجره مطبوعات دولتی نادیده گرفت و توسعه‌گرایی  یا توسعه‌گریزی دولت‌ها را از پنجره مطبوعات دولتی ندید. گونه‌های تاریخی «ایران» را می‌توان در سال‌ها و دهه‌های دور هم دید و موفقیت‌ها و عدم موفقیت‌هایشان را نه فقط در نحوه کار حرفه‌ای آنها بلکه از زاویه نگاه توسعه‌ای دولت‌ها جست‌و‌جو کرد. به شهادت تاریخ یکی از فرازهای اندیشه دولت توسعه‌گرا در ایران در تلاش‌های میرزا محمدتقی‌خان امیرکبیر متجلی است که از جمله آثار مشهور آن انتشار «وقایع اتفاقیه» است. وقایع اتفاقیه روزنامه دولت که شماره اول آن با عنوان «روزنامه اخبار دارالخلافه تهران» در روز جمعه پنجم ربیع‌الثانی 1267 منتشر شد و پس از آن تا 10 سال به نام «وقایع اتفاقیه» دوام یافت. بعدها این روزنامه با نام‌های «روزنامه دولت علیه ایران»، «روزنامه دولتی» و سرانجام «روزنامه ایران» تا انقلاب مشروطه در معرض انتشار بوده است. می‌بینیم که «روزنامه ایران» نه تنها در مضمون بلکه در شکل هم بی‌تاریخ نیست و حتی تأثیرپذیری بلافصل از روزنامه‌هایی به نام ایران و نام‌های مشابه آن از آمد و رفت دولت‌ها نیز امری طبیعی است. انتشار روزنامه «وقایع اتفاقیه» از سوی امیرکبیر سرآغاز روزنامه‌نگاری به مفهوم واقعی آن در ایران است چون او برای گسترش روند اصلاحات خویش و به تعبیر خود برای «تربیت اهالی ایران» و «آگاهی یافتن ملت از امور ایران و جهان» و «ازدیاد دانش و بینش آنها» دست به انتشار روزنامه دولتی زده بود.
می‌توان چنین نتیجه گرفت که دولت‌ها همواره دست نیاز به سوی روزنامه‌نگاری برده‌اند اما دولت‌های توسعه‌گرا به «روزنامه دولت» با چشم توسعه‌ای نگریسته‌اند و قدم در راه تأسیس یا تقویت روزنامه‌نگاری توسعه نهاده‌اند، ولی دولت‌های تمرکزگرا اینگونه‌اند که مطبوعات را به مثابه «بوق» و «بولتن» و «بلندگو» به گونه تک‌ساحتی و تک‌گویانه سامان داده‌اند که صدایی جز صدای واحد خود آنها نه شنیده شده و نه مانده است.
به این ترتیب پاسخ کلی من به اینکه «ایران چه باید باشد» و چه می‌تواند باشد این است که باید «روزنامه‌ای توسعه‌گرا» باشد و معنای توسعه‌گرایی این نیست که نمی‌تواند و نباید روزنامه دولت باشد. روزنامه دولتی می‌تواند هم بر مدار توسعه بچرخد و هم در جهت خلاف آن، چنانکه روزنامه غیر‌دولتی نیز ممکن است از اقتضائات و الزامات توسعه ملی تبعیت کند یا نکند.  اقتضائات توسعه را می‌توان امروز از ادبیات جدید آن و تجارب عموم بشری استخراج کرد. به گفته آمارتیاسن اقتصاددان هندی‌الاصل، توسعه حداقل بر دو پایه جلب مشارکت شهروندان و آشنا ساختن آنان با «حقوقشان» استوار است و در تعبیری دیگر توسعه یعنی آزادی به میزانی که نهاد دولت خود را موظف به پیشبرد این مفاهیم و مقوله‌ها بداند. رسانه او هم می‌تواند «تابلوی اعلانات» و میدان تحقق آنها شود. «ایران» در این دوره جدید نشان داده است با رویکردهای دولت تدبیر و امید هم پیوند است و می‌خواهد هر روز که درمی‌آید قدمی بیشتر در مسیر تدبیر و امید بردارد. برخورداری «ایران» از دو نسل روزنامه‌نگاران حرفه‌ای و پیشکسوت و روزنامه‌نگاران جوان و توانا به آن ظرفیت ویژه‌ای داده است تا بتواند در خبر راوی صادق دولت باشد و در ارزیابی و تحلیل، محل گفت‌و‌گو و نقد بررسی.
این دو وجه متمایز و در عین حال مکمل «ایران» که از سویی نسبت به اخبار و گزارش‌ها و مواضع دولت پیگیر یافتن نوع حجیت و مرجعیت رسمی باشد و از سوی دیگر به دنبال آن باشد که اصحاب نظر و اهالی اندیشه را در این روزنامه به زبان آورد و از دانش و تجربه و نقد آنان بهره گیرد، خوشبختانه در نمای کلی آن دیدنی و ستودنی است که البته باید هر دو سویه‌اش عمق و غنای بیشتر یابد. به هر حال «ایران» در این ایام خواندنی است، بویژه آنکه هر روز که درمی‌آید دلی را نمی‌لرزاند و جامعه‌ای را در هراس فرو نمی‌برد و بر دلهره‌ها و دلشوره‌ها چیزی نمی‌افزاید و با دست و زبانش کسی را نمی‌آزارد. همین «ما را بس».
چاپ: 8 بهمن 1393
 
کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.