می‌توان ادعا کرد که فلسفه میان‌فرهنگی به دنبال همگرایی‌ تمدن‌ها و فرهنگ‌ها است و می توان آن را ملهم از طرح گفت‌وگوی تمدن‌ها دانست، طرحی که اجرایی شد اما ناتمام ماند

گروه اندیشه:

پنجمین نشست از سلسله سخنرانی‌های همگرایی و واگرایی با عنوان «میان حق و فضیلت: پدیدارشناسی دیالکتیکی واگرایی و همگرایی» ۲۳ دی‌ماه  با سخنرانی دکتر عباس منوچهری،استاد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.

به زعم منوچهری، برای بررسی مفهوم همگرایی در فلسفه سیاسی باید اول درباره چیستی اندیشه سیاسی بحث کنیم. متاسفانه در فضای آکادمیک ما هم تاکنون توجهی به چیستی اندیشه سیاسی نشده و این مهم در برنامه‌های درسی کارشناسی و حتی کارشناسی‌ارشد این حوزه جای نداشته است.

در مورد همگرایی هم ما امروز مفاهیمی مثل مدیریت همگرا، تکنولوژی همگرا، جهانی‌شدن و ... را می‌شنویم و حتی در خود ریاضیات هم مفهومی به نام convergence را داریم اما مشکل این جا است که عموما همگرایی را با integration یکی می‌گیرند ولی این واژه در اصل به معنای ائتلاف و ادغام است. همگرایی و ادغام با هم متفاوت هستند. 

او معتقد است که مفاهیمی مثل هارمونی یا قرارداد اجتماعی در فلسفه کلاسیک نیز معنای همگرایی را در دل خود دارند، حتی مفهوم جمهوریت مد نظر ارسطو را هم می‌توانیم مصداقی از همگرایی بدانیم یا در فلسفه مدرن مفهوم عرصه عمومی که هابرماس مطرح کرده دقیقا عرصه همگرایی است. در اندیشه ایرانی نیز مولوی به عنوان نمونه کلاسیک و شریعتی به عنوان نمونه معاصر مفهوم همگرایی را مورد توجه قرار داده‌اند. یا مثلا وقتی فارابی از علم مدنی صحبت می‌کند یعنی علمی برای همگرایی. مشکلی که لیبرال دموکراسی و امروزه نئولیبرالیسم برای جهان به وجود آورده همین است که همگرایی را کم‌رنگ کرده و سازوکارهایی که ارائه می‌کند همگی واگرایانه هستند. مثلا به عده زیادی پول می‌دهند و تعداد کمی پول می‌گیرند. یا اینکه به شدت بر فردیت و منافع فردی در اقتصاد بازارمحور تاکید دارد. اگر هم تمام مکاتب سیاسی در طی قرون گذشته به بحران رسیده‌اند دلیلش همین است که در بطن خود به واگرایی منجر می‌شوند و می‌رسند. اگر می‌خواهیم ریشه بحران‌های نظریات فلسفه سیاسی را بفهیم باید به همین واگرایی که در دل خود دارند توجه کنیم.

به زعم او، در این فضا، می‌توان ادعا کرد که فلسفه میان‌فرهنگی به دنبال همگرایی‌ تمدن‌ها و فرهنگ‌ها است و می توان آن را ملهم از طرح گفت‌وگوی تمدن‌ها دانست، طرحی که اجرایی شد اما ناتمام ماند.