ion

اگر کانت و هگل نبودند...

اندیشه /
شناسه خبر: 396346

اگر کانت و هگل نبودند، امر سیاسی و اجتماعی مطرح نبود اگر هگل بحث جامعه مدنی را مطرح نکرده بود، علم الاجتماع غیرممکن بود. وقتی هگل دولت را مطرح کرد، امکان سیاست مطرح شد و بعد از آن، علوم منشعب شدند.

ایران آنلاین /گروه اندیشه:

دکترحمید طالب‌زاده، عضو هیات علمی دانشگاه تهران، در چهارمین دوره طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی با عنوان «تاملی درباره امکان علوم انسانی» به ایراد سخنرانی پرداخت.

وی در ابتدای سخنانش با طرح این پرسش که علوم انسانی در چه شرایطی ممکن می‌شود و به لحاظ تاریخی و سنت اندیشه تا چه حدودی چنین شرایطی را در خودمان فراهم کرده‌ایم، گفت: بحث من در حدود سنت فکری و فلسفی اسلامی است. تأمل در مورد امکان علوم انسانی، بی تردید کار فلسفه و اندیشه فلسفی است. تأمل درباره امکان هر امری به فلسفه مربوط می‌شود. خاستگاه علوم انسانی اندیشه فلسفی بوده است و از همین رو تأمل درباره امکان علوم انسانی به فلسفه مربوط می‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران سپس به بحث پیرامون اندیشه فلسفی در یونان پرداخت و عنوان کرد: در یونان فلسفه توام با اندیشه سیاسی بوده است. فیلسوفان مابعدالطبیعه، اهتمام فراوانی به اندیشه سیاسی داشته‌اند. اندیشه فیلسوفان یونان آمیخته با سیاست بوده است. افلاطون در مهمترین کتابش یعنی جمهور، به علم، مابعدالطبیعه و سیاست پرداخته است. فیلسوفان یونان به سیاست بسیار توجه می‌کردند، زیرا که دولت ـ شهرآتن در معرض فروپاشی و انحطاط بود و به نظرآنان، تا وقتی مبانی درست نشود، امکان اصلاح شهر نیز وجود ندارد. افلاطون حاکم مناسب برای شهر را فیلسوف می‌دانست و مراد او از فیلسوف، کسی بود که حقایق عالم را مشاهده می‌کند و می‌خواهد قواعد عالم هستی را در عالم ظاهر و در مرتبه فرد و اجتماع متحقق کند. او می‌خواهد جهان را متصل به واقعیت کند و میان زندگی اجتماعی و واقعیت هستی مطابقت ایجاد کند. او می‌خواهد جامعه متشتت را به سمت ثبات ببرد.

وی ادامه داد: ارسطو نیز به شیوه دیگری به همین صورت بحث می‌کرد. ارسطو می‌گفت انسان مدنی بالطبع است. انسان سعادتجو است، اما این سعادت فقط از طریق اجتماع حاصل می‌شود. اگر انسان بیرون از اجتماع باشد، غایات او برآورده نمی‌شود و اخلاق و فضیلت از بین می‌رود، زیرا فضیلت در ارتباط با دیگران شکل می‌گیرد. انسان برای رسیدن به غایات باید در جامعه زندگی کند. به نظر ارسطو، فرد مطرح نیست و فرد تابع جامعه است. تمام فضیلت فرد، از طریق اجتماع برآورده می‌شود. اگر فرد می‌خواهد به کمال برسد، باید خود را وقف در آمال اجتماعی کند و همه چیز برای جامعه و در راه جامعه فدا شود. این جامعه با سیاست قوام پیدا می‌کند. سیاست همه ارکان جامعه را با هم مرتبط می‌کند. سیاست تمام شئون انسانی است. پس در نظر او، اندیشه سیاسی همه شئون انسانی را دربرمی‌گیرد.

دبیر شورای تحول در علوم انسانی سپس به بحث سیاست و اندیشه در بین فیلسوفان مسلمان پرداخت و افزود: مسلمانان این مباحث را با اندیشه اسلامی وفق دادند که در رأس آنان فارابی است. فارابی دیدگاه افلاطون و ارسطو را با هم جمع کرد. فارابی همچون ارسطو انسان را مدنی بالطبع می‌داند. انسان‌ها برای رفع نیاز، به یکدیگر احتیاج متقابل دارند. در اندیشه فارابی، دولت-شهر یونانی، تبدیل به مدینه شد و برای او، همان مدینه پیامبر مدنظر و الگو است که در آن تمام امور اجتماع زیر نظر پیامبر می‌باشد. بنابراین، از نظر فارابی نیز فرد مطرح نبوده و همه چیز ذیل مدینه است. مدینه عبارت فلسفی امت در اندیشه قرآنی است. افراد به‌واسطه حضور در امت معنا پیدا می‌کنند. حالا در کنار امت، امام مطرح می‌شود. از نگاه فارابی، شخصی که مدینه را رهبری می‌کند و در رأس قرار می‌گیرد، پیامبر و معصوم است. این شخص تعلیم می‌دهد و تعلیم او قانون است. پیامبر، امام و فیلسوف همه از یک جنس و دو جلوه از یک حقیقت هستند. 

              
فردریش هگل                                                                      ایمانوئل کانت

طالب زاده در پایان تاکید کرد: اگر کانت و هگل نبودند، امر سیاسی و اجتماعی مطرح نبود اگر هگل بحث جامعه مدنی را مطرح نکرده بود، علم الاجتماع غیرممکن بود. وقتی هگل دولت را مطرح کرد، امکان سیاست مطرح شد و بعد از آن، علوم منشعب شدند. با پایان متافیزیک، علوم انسانی پدید آمد. به عبارت دیگر، هگل امکانش را ایجاد کرد و این علوم پدید آمدند. ما وقتی به فلسفه‌ها و اندیشه‌ها نظر می‌کنیم، باید تأمل کنیم و ببینیم که چه اقتضائاتی دارد. نمی‌توان از هر اندیشه‌ای انتظار هر چیزی را داشت. تمام تفکرات فیلسوفان ربط منطقی دارند و تناقض ندارند. هر دیدگاه مابعد الطبیعه اقتضائاتی دارد. فیلسوفان اقتضائات حرف‌های خود را می‌فهمند./ به نقل از مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.