ion

گزارش ایران از نشست «اکنون، اقتصاد و سیاست ایران کجا ایستاده است؟»

اقتصادی که به سیاست گره خورده است

اندیشه /
شناسه خبر: 394315

«اکنون، اقتصاد و سیاست ایران کجا ایستاده است؟» عنوان نشستی بود که به همت انجمن علوم‌سیاسی ایران و خانه اندیشمندان علوم‌انسانی در محل این مؤسسه برگزار شد.

ایران آنلاین /گروه اندیشه:

همانطور که از عنوان نشست برمی‌آید، هدف از برگزاری آن، بررسی وضعیت ایران امروز از دو رهگذر سیاسی و اقتصادی و پاسخ به سه مسأله مشخص است؛

نخست آنکه، در شرایط کنونی اصلی‌ترین معضل و مسأله پیشاروی کشورمان چیست؟

دوم، اساسی‌ترین منشاء پدیداری این معضل و به تعبیری ریشه آن چه می‌تواند باشد؟

سوم اینکه، چه آینده‌ای در انتظار ایران است و با تمرکز بر کدام اندیشه می‌توان از این وضعیت گذر کرد؟

این نشست در دو پنل برگزار شد؛ در پنل نخست دکتر مهدی پازوکی،  استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر امیر ناظمی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی، دکتر غلامعلی فرجادی، دانشیار موسسه آموزش و پژوهش مدریت و برنامه ریزی و دکتر غلامرضا مصباحی مقدم، استاد اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) کوشیدند تا از منظر اقتصادی به مسأله ایران امروز بنگرند.

اما پنل دوم این هم‌اندیشی بُعدی سیاسی داشت و اهالی سیاست به بررسی مسائل ایران امروز از دریچه این علم پرداختند. از جمله اساتیدی که در این پنل حضور داشتند؛ دکتر حاتم قادری، استاد علوم‌سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، دکتر محمدباقر خرمشاد، استاد علوم‌سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر ابراهیم متقی و دکتر عباس کاظمی، عضو هیأت علمی پژوهشکده مطالعات اجتماعی و فرهنگی بودند.

 

*دکتر مهدی پازوکی: اقتصاد «علم» است و دستور نمی‌پذیرد

در ابتدی این نشست دکتر مهدی پازوکی عنوان کرد که اقتصاد ایران در گرو سیاست است. به زعم او، ما یک نظام تصمیم‌ساز و یک نظام تصمیم‌گیر داریم؛ ابزار نظام تصمیم‌ساز «علم» است و در این رویکرد، واقعیت‌ها به مطالعه و مداقه گذاشته شده و بر اساس داده‌های بدست آمده از این مطالعات،  تصمیم‌سازی صورت می‌گیرد. از طرف دیگر، نظام تصمیم‌گیر تصمیماتی برآمده از آنچه نظام تصمیم‌ساز معین کرده را صورتبندی می‌کند. بنابراین، به باور پازوکی اقتصاد ما امروز نیازمند تصمیمات بخردانه است چراکه اقتصاد یک علم است و دستور نمی‌پذیرد.

 

او معتقد است که در یک اقتصاد بسته بهترین اقتصادانان نیز نمی‌توانند کمکی به برون‌رفت جامعه از مسائلش کنند چراکه عملا امکان کار با جهان وجود ندارد. در این فضا، پازوکی ضمن اشاره به اینکه ما با سطوحی از اقتصاد بسته دست به گریبان هستیم، تأکید کرد که ریشه هشتاد درصد مشکلات اقتصاد ایران به داخل برمی‌گردد.

به زعم او، اقتصاد ایران به شدت از بی انضباطی اقتصادی رنج می‌برد و این بی‌انضباطی را در سه دسته نشاند؛ نخست، «بی‌انضباطی پولی» است که در سیستم بانکی وجود دارد و علائم آن حجم بالای بدهی بانک‌های دولتی و خصوصی است.

دوم، بی‌انضباطی مالی که بیش از هر جا خود را در سند بودجه نشان می‌دهد؛ از آن جمله می‌توان به تخصیص و توزیع بودجه به شکلی نامتوازن اشاره کرد که طی آن برای مثال، دانشگاه‌ها به شکلی بی‌رویه گسترش یافته اما بعضی از مدارس ما در نواحی محروم حتی از داشتن یک تخته سیاه محروم هستند.

سوم، بی‌انضباطی اداری است؛ نظام تصمیم‌گیری باید در چارچوب منافع ملی بکوشد تا با شایسته‌سالاری افراد برتر و نخبه را در سازمان‌های اداری خود بکار گیرد.

وی اما در پایان نگاهی خوشبینانه نسبت به آینده داشت و عنوان کرد که اقتصاد ایران اصلاح می‌شود اگر از برخوردهای هیأتی و جناحی گذر کند، نظام تصمیم‌گیر با نظام تصمیم‌ساز همراه شود، بدنه سیاسی به سمت شفافیت حرکت کرده و با دنیا وارد تعامل شود.

*دکتر امیر ناظمی: «نوگرایی در افکار» می‌تواند برای ما راه‌گشا باشد

به زعم او، ما باید چارچوب‌بندی درستی از مسائل امروزمان داشته باشیم چراکه از رهگذر داشتن یک چارچوب‌بندی درست است که می توان به یافتن راه‌حل امیدوار بود.

 ناظمی معتقد است که ما با دوگانه‌های بسیاری در جامعه مواجه هستیم و از آن جمله می‌توان به دوگانه تعامل با جهان و انزوا در سیاست خارجی، دوگانه اصلاح‌طلب و اصولگرا در سیاست داخلی، دوگانه اسلام‌گرایی یا سکولاریسم و .... اشاره کرد. بنابراین، به زعم او، ما هر کدام چارچوب‌هایی فکری داریم که همچون عینکی برچشمان است و بر اساس آن چهارچوب‌ها به جهان نگریسته و به مسائل پاسخ می‌دهیم.

وی تأکید کرد که مسأله‌ای که ما امروز با آن مواجه هستیم اختلاف در این دوگانه‌ها است و معتقد است که برای برون‌رفت از وضعیت فعلی جامعه باید دوگانه‌هایمان را به اشتراک بگذاریم.

اما چارچوب فکری که خود ناظمی در آن می‌اندیشید «نوگرایی و کهنه‌گرایی» یا به تعبیری « نگاه به آینده و نگاه تاریخی یا تسویه حساب تاریخی» است. به زعم او، ما در برابر یک وضعیت پدرسالارانه قرار گرفته‌ایم و افکار نو در برابر افکار کهنه کشته می‌شوند و تأکید کرد به به اندازه پازوکی به آینده خوشبین نیست چراکه پیرسالاران نمی‌توانند هیچ نسخه‌ای به ما بدهند و تغییر نباید منجر به تسویه‌حساب‌های شخصی شود.

*دکتر غلامعلی فرجادی: اقتصاد ما سیاست‌زده است

دکتر فرجادی معتقد است که ما یک سابقه 7 هزار ساله داریم و در طی چهل سال گذشته اگر چه آونگ حرکت ما به سمت توسعه، رشد کندی را داشته اما به هر حال ثابت نمانده‌ایم.

 

فرجادی در پاسخ به این پرسش که امروز ما با چه مساله‌ای مواجه هستیم؟ عنوان کرد که وقتی مسائل ما سیاسی است چرا به سراغ اقتصادانان می‌آییم؟ به باور او، ما به اقتصاد به عنوان علم نمی‌نگریم و عقلانیت اقتصادی در جامعه ما موضوعیت ندارد چراکه اقتصاد علمی مأیوس کننده است و اقتصادانان نمی‌توانند وعده دهند. بنابرانی در فضایی که همه چیز از جمله اقتصاد سیاست‌زده است، اقتصادانان چه کاری می‌توانند انجام دهند؟

به باور او، آنچه امروز با آن مواجه هستیم، محصول امروز نیست بلکه ریشه در هزینه‌های دیروز دارد و ریشه بخش قابل‌توجهی از این هزینه‌ها و مسائل به استفاده از اطلاعات درون سازمانی برای منافع شخصی برمی‌گردد.

*دکتر غلامرضا مصباحی مقدم: مساله امروز ایران بیش از آنکه سیاسی باشد اقتصادی است

دکتر مصباحی مقدم، مسأله امروز ایران را برخلاف دیگر سخنرانان، بیشتر مسأله‌ای اقتصادی دانست تا سیاسی؛ و تأکید کرد که ریشه مشکلات اقتصادی ما در اتکا به نفت است. به زعم او، اتکا به نفت، منشأ رشد نقدینگی در کشور است و نقدینگی نیز به تبع تورم را به دنبال خواهد داشت.

 

وی عامل دومی که می‌تواند منشاء رشد نقدینگی در کشور باشد را استقراض از بانک مرکزی عنوان کرد؛ چراکه بانک مرکزی از خود پولی ندارد وقتی دولت از بانک استقراض می‌کند درواقع از او می‌خواهد پول چاپ کند و چاپ پول نتیجه‌ای جز افزایش نقدینگی در سطح جامعه ندارد.

مصباحی مقدم همچنین تأکید کرد که نقدینگی باید متناسب با نرخ تولید کالا باشد و با توجه به نرخ تولیدمان باید تنها سالانه 4 درصد رشد نقدینگی داشته باشیم این در حالی است که ما سالانه 20-25 درصد رشد نقدینگی داریم.

به زعم او، رشد نقدینگی و به تبع آن تورم، توزیع ثروت را در جامعه نامتوزان‌تر می‌کند شکاف میان فقیر و غنی را گسترده‌تر خواهد کرد.

وی راه برون‌رفت از این مسائل را ممانعت از رشد نقدینگی و مدیریت نقدینگی موجود دانست و در پایان تأکید کرد آنچه اهمیت دارد، دانش و استفاده از علم و سیاست‌های اقتصادی درست است.

*دکتر حاتم قادری: بن‌بست‌هایمان را برگردیم

در ابتدای پنل دوم که سعی شد با رویکردی سیاسی به مسائل جامعه امروز ما نگریسته شود دکتر حاتم قادری به بیان دیدگاه‌های خود پرداخت. او معتقد است که ما امروز کارگزاران «مؤثری» نداریم. تعریف قادری از مؤثر بودن یک حکومت در واقع «تعامل در رده‌های مختلف حکومتی با مردم» است. به زعم او حکومت در رده‌های مختلف آن نمی‌توانند به خوبی با مردم ارتباط بگیرند و با آنان گفت‌وگو کنند.

و به باور او، راه برون رفت از این وضعیت این است که به بن‌بست‌هایمان بازگردیم و سعی کنیم از آنها عبور کنیم. در این راستا، یک جامعه مدنی قوی که بتواند خود را بر بدنه سیاسی تحمیل کند، می‌تواند به برون شد از این بن‌بست‌ها کمک شایانی داشته باشد.

*دکتر محمد باقر خرمشاد: «فساد» ایستگاهی است که همه جوامع در حال توسعه در آن توقف می‌کنند

دکتر خرمشاد مهمترین مساله‌ای که جامعه امروز ایران با آن دست به گریبان است را بهم خوردن توازن میان نیروهای سنت‌گرا و تجددگرا دانست و معتقد است که این بهم‌خوردگی ابتدا در حوزه اجتماع و فرهنگ بود و در ادامه، بعدی سیاسی به خود گرفت بطوری که در شرایط کنونی هیچ طیفی چه سنت‌گرا و چه تجددگرا دیگر در آن آرامش ندارد.

وی برخلاف دیگر اساتید که وضعیت امروز کشور را بحرانی قلمداد می‌کردند معتقد است که سیاست خارجی در منطقه اتفاقا در وضعیت خودبنیادی قرار دارد هرچند در داخل با مسائلی مواجه هست.

او تأکید کرد: فساد ایستگاهی است که همه کشورهای در حال توسعه در آن توقف می‌کنند و ناکارآمدی مسأله‌ای است که همه جوامع با آن درگیر هستند.

*دکتر ابراهیم متقی: در سیاست داخلی و خارجی با وضعیتی پارادوکسیکال مواجه‌ایم

دکتر متقی معتقد است که فضای ساختاری و قدرت در ایران در شرایط پارادوکسیکالی قرار دارد چراکه از یک طرف، حوزه نفوذ ما تا مدیترانه شرقی گسترش یافته که این امر طی 2000 سال گذشته اتفاقی منحصر به فرد است و از طرف دیگر در بخش ساختارها و سیاست داخلی در یک وضعیت نیمه بحرانی قرار داریم و بسیاری از نشانه‌های بحران در حوزه اقتصادی و اجتماعی به چشم می‌خورد.

 

به باور او، مادامی یک جامعه می‌تواند قدرت منطقه ای خود را حفظ کند که بتواند عرصه داخلی و نظام اجتماعی را تأمین کرده و رضایت افکار عمومی را در داخل جلب کند اما به نظر می‌رسد که ما در بعد داخلی در وضعیت انتظارات فزاینده جامعه قرار داریم و  از آن طرف بدنه سیاسی در وضعیت شفاف‌سازی، پاسخگویی و کارآمدی نیست. اینجا است که حوزه واکنش به این نظام سیاسی از دو عرصه انجام می‌شود؛ یکی از سوی جامعه بین‌الملل که طی آن آمریکا می‌گوید ایران بیش از نقش منطقه‌ای خود گسترش یافته و باید گستره نفوذ خود را محدود کند و به مرزهای جغرافیایی‌اش بازگردد و دوم واکنش از سوی داخل جامعه؛ چرا که مردم مطالبات فزاینده‌ای دارند و بدنه سیاسی توانایی پاسخگویی به این مطالبات را ندارد.

به همین دلیل عرصه سیاست داخلی و خارجی ما باهم همخوانی ندارد. از این رو، به باور او، آفت امروز ما همین قطبی شدن‌ها است از طرفی دیگر فضای روشنفکری ما نیز بیشتر معطوف به «طرح سوال» است و کمتر به ارائه پاسخ صحیح معطوف شده است.

 

 این نشست در حالی به پایان رسید که به نظر می‌رسید حتی در میان اهالی فکر هم اجماعی بر سر اینکه واقعا ما امروز در حیطه اقتصاد و سیاست کجا ایستاده‌ایم و چه باید انجام دهیم تا از این وضعیت گذر کنیم وجود ندارد. و خروجی این نشست، بیشتر «ضرورت گفت‌وگوی میان نخبگان و بدنه سیاسی» از یک سو «گفت‌وگو میان سیاستگذاران با مردم» از سوی دیگر برای رسیدن به راه‌حلی برای مسائل امروزمان بود

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.