گفت‌و‌گو با عباس شریفی، معروف‌ترین «زنده گیر» کشور

تمام زندگی‌ام را صرف آهوها کردم

اجتماعی /
شناسه خبر: 18579

از هر کس سراغ بگیری، او را معرفی می‌کند. در کار خودش خبره است و کسی روی دستش نیامده. وقتی این تعریف‌ها را می‌شنوی و شماره‌اش را می‌گیری، انتظار‌داری یک صدای کلفت و خشن به تو جواب بدهد. اما او یک یزدی آرام است. «عباس شریفی» ابتدا بساز و بفروش بود، دو آهوی قاچاق را از یک راننده خرید و... .

ایران آنلاین / در نهایت به معروف‌ترین و ماهرترین زنده‌گیر حیات وحش کشور تبدیل شد؛ آن هم آن‌طور که خودش به «ایران» می‌گوید و البته کارشناسان و محیط‌بانانی از «بوشهر» تا «یزد» حرف او را تأیید می‌کنند، «بدون تلفات». شریفی با لهجه شریف و شیرین یزدی می‌گوید: «تا همین امروز هم کسی روی دستش بلند نشده است.» حرف‌های او شنیدنی است.

چه شد که پرورش حیات وحش را انتخاب کردید؟
علاقه‌مند بودم. یک باغ داشتم. دو آهو قاچاق خریدم و آوردم به باغم. با سازمان محیط زیست درگیر شدم، آهو‌ها را از من گرفتند. رفتم و مجوز پرورش گرفتم و دوستدار محیط زیست شدم. نهایتاً دوباره آهوها را پس گرفتم.
این اتفاق چه سالی افتاد؟
سال 75
آهو‌ها را چقدر خریدید؟
150 یا 250 هزار تومان.
از کی خریدید؟
از یک راننده که از بندرعباس «کاه» می‌برد به تهران. آهوها را جلو ماشینش گذاشته بود. با سختی راضی‌اش کردم و آهو‌ها را خریدم.
از دو رأس، چند آهو پرورش دادی؟
وقتی آهو‌ها را خریدم 20 روز بیشتر نداشتند. بزرگ شدند ولی نسل‌شان برافتاد. یک بیماری آمد و چند سال بعد مردند.
بیماری آهوها چی بود؟
مشخص نشد.
جفت‌گیری نکردند؟
نه. قبلاً یک میش ماده داشتیم با گوسفند اهلی جفت‌گیری کرد یک جفت هم به دنیا آورد اما محیط زیست آمد و میش کوهی را برد. چون هیبرید(دو رگه) می‌شدند و چنین کاری ممنوع است اما دوباره پس گرفتیم ولی دیگر جفت‌گیری نکردند. بعد هم برای پرورش آهو، میش و گوزن مجوز گرفتم.
چه سالی مجوز آهو را گرفتید؟
سال 82 مجوز 10 رأس آهو را گرفتم که از منطقه حفاظت شده کالمند بهادران زنده‌گیری کنیم.
شرایط اعطای مجوز چی بود؟
گفتند زمین بگیر و ساخت و ساز کن. برای تکثیر آهو در منطقه زمین گرفتیم و شروع کردیم.
آهوها را در محدوده چند هکتاری رها کردید؟
در یک محدوده 10 هکتاری.
چقدر طول کشید تا 10 رأس آهو را زنده‌گیری کردید؟
تقریباً دوسال و نیم.
برای 10 رأس؟
فقط یک رأس گرفتیم. سه منطقه را در یزد و کالمند بهادران به مساحت 500 متر فنس‌کشی کردیم و علوفه گذاشتیم تا به بهانه علوفه‌ وارد منطقه شوند اما فقط یک رأس را زنده‌گیری کردیم.
مدام در کمین بودید؟
بله. گاهی دو روز کمین می‌نشستیم. گاهی 24 ساعت.
تنها بودید؟
نه یکی از اقوام بود و یک کارگر هم داشتم. یادم می‌آید که یک روز نشسته بودیم توی «کومه». یک گرگ آمد پهلوی ما. 10 دقیقه ایستاد، ما نمی‌توانستیم حرکت کنیم چون آهوها هم بودند. ولی حمله نکرد و رفت. حتی یک‌بار دمای هوا به تقریباً 17 درجه زیر صفر رسید. هوا آنقدر سرد بود که موهایمان یخ زده بود. بخار از دهن‌هایمان بیرون می‌آمد. تا صبح نشستم. بعدش سه روز بستری شدم. تب و لرز داشتم. کارگرم هم یک روز مریض بود. گرما هم می‌خوردیم.
چرا نمی‌توانستید زنده‌گیری کنید؟
ما مولد ماده می‌خواستیم اما فقط نرها می‌آمدند سمت تله. مثلاً دو سه روز منتظر می‌شدیم تا ماده بیاید، اما نمی‌آمد. مجوز ما سه تا نر و 7تا ماده بود. نرها اجازه نمی‌دادند ماده‌ها غذا بخورند. شاخ می‌زدند. نرها روی ماده‌ها مسلط بودند.
گفتید با این روش فقط یک رأس را زنده‌گیری کردید، پس 9رأس دیگر از کجا آوردید؟
هیچ‌کس آن زمان روش راحتی که بشود زنده‌گیری کند را بلد نبود. یک روش اختراع کردم. توری به مساحت 6 در 6 متر درست کردم این تور می‌افتاد روی آهو بدون اینکه هیچ آسیبی به حیوان بزند و راحت زنده‌گیری می‌شد.
یعنی قبل از شما کسی این کار را انجام نداده بود؟
نه.
چقدر طول کشید تا 9 رأس آهو دیگر را زنده‌گیری کردید؟
ظرف 4 تا 5 ماه 9 آهو را گرفتیم. البته در تمام این مدت به کمین ننشستیم. بلکه تورها را نصب کردیم تا آهوها عادت کردند. بعد ظرف 5 روز آنها را گرفتیم.
شب یا روز؟
همه را روز می‌گرفتیم.
با رفتار آهو آشنا بودید؟
آهو‌ها یک قلمرو خاص برای خودشان دارند. وقتی کسی وارد قلمرو یک آهو نر می‌شود با آن برخورد می‌کند.
همین جا بود که به عنوان بهترین زنده‌گیر کشور معروف شدید؟
کم‌کم شناخته شدیم.
کجاها زنده‌گیری کردید؟
یک مجوز هشت رأس آهو را در منطقه‌ای در مشهد دادند که گرفتیم و بردیم بوشهر. 30 رأس هم برای اهواز گرفتیم.
چه سالی بود؟
سال 87
تلفات هم داشتید؟
هیچ زمانی در این 7-8 سال تلفات نداشتیم. فقط یک دانه(رأس) آهو زمانی که حیوان‌ها را از جزیره خارگ به بوشهر می‌آوردیم. معلوم نشد چرا به جعبه خورده بود. تلف شد. من نزدیک به 100 آهو را در خارگ زنده‌گیری کردم. حدود 50 تا بردم گناوه برای بخش خصوصی. حدود 20 تا را هم به یک خانم در قم دادند. اما موفق نبود دادند به یک آقایی در بوشهر.
چرا موفق نبود؟
تکثیر و پرورش آهو در کشور تا الان موفق نبوده است. نه بیماری را تشخیص می‌دهند نه نوع غذا را.
آهو گیاهخوار است غیر علوفه چه چیز دیگری می‌خورد؟
یک زمانی علف «تر» می‌دهند یا غذایش را سریع عوض می‌کنند. خیلی زود بیمار و تلف می‌شود. آهو مثل گوسفند یا سایر دام‌های اهلی نیست.
یعنی چه؟
یعنی مثل گوسفند مقاوم نیست که هرچیزی را بخورد. خیلی به مکان و غذایش حساس است. چون وحشی است، «ظریف کاری» زیاد دارد. کار هرکسی نیست. خود محیط زیست در سبزوار تکثیر و پرورش داشت اما موفق نبود.
چطور؟
یک واحد تکثیر جبیر داشتند. اول کار خوب پیش رفت اما تلفات زیاد بود و تعدادشان اضافه نشد.
باید چند رأس می‌شدند؟
7 رأس گرفته بودند و باید در یک محدوده 10 تا 20 سال به 500 رأس می‌رسید. به 60 تا رسیدند 10 رأس را انتقال دادند. بقیه یک بیماری گرفتند و دوباره به 7 تا رسیدند. موفق نبودند. یک مرکز تحقیقاتی پرورش آهو هم در اصفهان بود که کلاً جمع کردند. یک خانمی هم در بوشهر بود. او هم موفق نبود. یک آقای دکتری هم در کرمانشاه چند رأس آهو گرفت اما او هم موفق نشد و جمع کرد.
شما به طور تجربی وارد این کار شده‌اید. دانش آکادمیک نداشتید. چطور تلفات نداشتید اما مثلاً سازمان محیط زیست به موفقیت نمی‌رسد؟
چون علاقه‌مند بودم. من تمام زندگی‌ام را برای آهو گذاشتم. 24 ساعت مواظب آهو‌ها هستم که غذایشان مشکل پیدا نکند.
یعنی چی که غذایشان را یک دفعه عوض می‌کنند؟
یعنی سیستم گوارش‌شان بهم نخورد و سم تولید نشود.
چه سمی؟
نمی دانم چه سمی. تجربه‌ام، من را به این نتیجه رسانده است که سمی وارد خون آنها می‌شود که 24ساعت یا در نهایت 48 ساعت بعد تلف می‌شوند.
غیر از آهو، گونه دیگری را هم «زنده گیری» کرده‌اید؟
8 تا گور خر را از منطقه بهرام گور، صحیح و سالم زنده‌گیری کردم.
کجا انتقال داده شدند؟
چهار تا برای محیط زیست شیراز بود چهار تا هم برای یزد. به خارجی‌ها دادند. برای زنده‌گیری 16-15 گوزن زرد هم یک طرح دادم. این گوزن‌ها را سازمان محیط زیست از دشت ارژن به ارسنجان شیراز برد.
درباره طرحی که برای زنده‌گیری گوزن‌ها داده بودید، صحبت می‌کنید؟
یک سازه‌ای 20 در 18 متر بود. درهای ریلی و کشویی داشت. سه چهارماه توی آن علوفه گذاشتیم تا گوزن‌ها عادت کنند و برای خوردن علوفه به آنجا بیایند. بعد تعدادی که خواستیم را زنده‌گیری کردیم.
غیر از شما کسی هست که زنده‌گیری کند؟
زنده‌گیری با تور و سازه آن هم بدون تلفات نه. الان بیشتر زنده‌گیری‌ها با تفنگ بی‌هوشی است.
برای آهوهایی که زنده‌گیری کردید چقدر پول می‌گیرید؟
از سازمان محیط زیست بین 500 هزار تا یک و نیم میلیون تومان. اما از بخش خصوصی زیاد نگرفتم. مثلاً آهوهایی که از جزیره خارگ برای یک نفر در بوشهر گرفتم بین 700تا 800 هزار تومان شد. اگر پول ماشین و بردنشان به محل را هم حساب کنید چیزی حدود هزار 500تومان برای هر رأس می‌ماند.
پس هزینه قایق و ماشین را هم خود شما پرداخت می‌کنید؟
بله. تا خود محل تحویل می‌بریم.
شنیده‌ام از پارک بمو هم زنده‌گیری کرده‌اید؟
بله حدود 20 قوچ و میش پارک بمو را برای یک واحد شخصی گرفتیم. به جای هزینه گوزن‌های زردی هم که زنده‌گیری کردم، مجوز چهار میش و قوچ برای خودم گرفتم.
آن میش چموشی هم که در پارک ملی «بمو» کلی آدم را معطل خودش کرده بود توی همین زنده‌گیری بود؟
بله. خیلی عجیب بود. این میش زنده‌گیری شد. چشم‌هایش را بستیم و توی جعبه گذاشتیم‌اش. جعبه را شکست و با چشم بسته فرار کرد. ما فکر کردیم می‌بیند. چون به سمتش که می‌رفتیم، راهش را کج می‌کرد و به سمت دیگری می‌رفت.
زنگ زدیم از یزد 10تا 12نفر برای کمک آمدند. یک روز طول کشید تا توی یک فضای 200 متری توانستیم میش را بگیریم. فکر کردیم لابد پارچه را درست روی چشم‌اش نبستیم و می‌بیند. اما وقتی پارچه را باز کردیم چشم‌هایش ورم کرده بود.
آمار واحد‌های شخصی که گونه‌ها را برای پرورش گرفتند، دارید؟
نه ولی چند تایی را به یک واحد شخصی در بوانات دادند. یک جفت هم آوردند به تهران ولی نمی‌دانم برای کی بود.
5 رأس را هم به یک واحد شخصی در بوشهر دادند، 5 تا را هم به یک واحد شخصی در زاهدان.
تا جایی که من می‌دانم تعداد گونه‌هایی که تحویل می‌گیرید باید ثابت بماند. بعد نسل بعدی و گونه‌هایی که زاد و ولد می‌شود را می‌توانید بفروشید؟
بله. من یک سال آهو فروختم. هرکدام سه میلیون.
چقدر قیمتش پایین است؟! الان شما یک آهو را غیر مجاز در خارگ شکار کنید باید 10میلیون تومان خسارت بدهید؟
مردمی که علاقه‌مند به پرورش هستند پول ندارند. مثلاً «رحمت زایی» در زاهدان پول نداشت اما دوست داشت که پرورش آهو تأسیس کند. یک دانه(رأس) به او دادم. به امیری در بوشهر هم هر رأس را یک میلیون و 500 هزار تومان دادم.
خود سازمان محیط زیست چقدر برای گونه‌هایی که زنده گیری می‌شود، پول می‌گیرد؟
بین 400 تا 450 هزار تومان. این پول را خود سازمان محیط زیست می‌گیرد و برای دولت است.
این قیمت برای چه سالی است؟
سال 86 هر آهویی که زنده‌گیری می‌شد با این قیمت به بخش خصوصی واگذار می‌شد.
آهو‌های خارگ که زیاد شدند، بخشی از آنها را از جزیره خارگ خارج کردند. خبر دارم که زنده‌گیری آنها را هم شما انجام دادید؟
بله. البته مردم محلی اصلاً راضی نبودند. آهوها را گرفتیم و توی جعبه‌های جدا ریختیم. مردم ریختند توی ساحل خارگ و اجازه نمی‌دادند که آهوها خارج شوند. قبلش هم تور ما را کندند و دور انداختند. چون اعتقاد داشتند که آهوها باید در این منطقه باشند. فرماندار خارگ آمد تا توانستند آهو را از خارگ به اهواز ببرند.
چه سالی؟
سال 87، 89.
پس زنده گیری‌ها در خارگ با مشکل رو به رو شده بود؟
بله. تقریباً سه بار ما را گرفتند. یک‌بار اطلاعات ما را برد و یک بار هم نیروی انتظامی. یک بار هم حراست شرکت نفت ما را گرفت. می‌گفتند به چه حقی آهو را می‌گیرید؟ محیط زیست می‌آمد و ما را آزاد می‌کرد.
می‌گویند تصادف آهو در خارگ خیلی زیاد است؟
آن مدتی که ما بودیم یک بار بیشتر ندیدیم که براثر تصادف ماشین یک رأس آهو تلف شده بود. ولی خود مأموران جزیره می‌گفتند که تلفات تصادف بسیار بالاست. جزیره یک مشکل دیگردارد.
چه مشکلی؟
ته مانده نان خانه‌ها را برای آهو‌ها می‌ریزند. می‌خواهند خوبی کنند ولی برای حیوانات مشکل ساز می‌شود.
چطور؟
مردم دوست دارند که به آهو کمک کنند. این مسأله بیشتر در پنجشنبه و جمعه‌ها که جمعیت زیادی به دیدن آهوها می‌آید می‌افتد. نان کپک زده هم به آهو می‌دهند. آهو می‌خورد و مریض می‌شود. دو سه موردش را خودم دیدم. آهو براثر خوردن نان کپک زده اسهال گرفت. بردیم اداره سرم وصل کردیم. دارو دادیم.
هر کاری کردیم خوب نشد. سر آخر هم تلف شدند. نژادشان هم ضعیف شده‌اند. چون همخون و از یک‌نژاد هستند و هیچ گونه دیگری وارد آنها نشده است.
آهوهایی که پرورش می‌دهید به خریدار خارجی هم می‌فروشید؟
اگر دولت مجوز بدهد می‌فروشیم. محیط زیست در این زمینه می‌تواند تصمیم بگیرد.
تا الان به خارجی فروختید؟
نه.
خیلی شنیده می‌شود که آهوهای خارگ را به کشورهای عربی می‌دهند؟
بوشهر که بودیم صاحب قایق‌هایی که ما را به خارگ بردند می‌گفتند که بچه‌های آهو را می‌گیرند و به کشورهای عربی قاچاق می‌کنند. ولی ما چیزی ندیدیم.
این قصه را سه چهارسال پیش شنیدیم.
برای خوردن هم از گونه‌های پرورشی استفاده می‌کنند؟
با مجوز می‌شود.
هرکیلو چقدر می‌فروشید؟
من این کار را نمی‌کنم.
چرا؟
حیوان گناه دارد.

منبع :روزنامه ایران