تأثیر تحولات بازار نفت بر سرنوشت جنگ

1395/10/1 |
13:44 |
شناسه خبر: 159157
  تأثیر تحولات بازار نفت بر سرنوشت جنگ

جنگ ایران و عراق با چالش های نفتی همراه بوده و به عقیده برخی کارشناسان یکی از دلایل طولانی شدن جنگ ایران و عراق همین عامل است.

اسماعیل علوی

ایران آنلاین / در سال 1358 به‌ دنبال کاهش شدید تولید نفت، قیمت جهانی آن افزایش چشمگیری یافت و درآمدهای نفتی کشور نسبت به سال قبل – 1357- حدود یک‌ میلیارد دلار افزایش پیدا کرد و به 19 میلیارد دلار رسید اما سال 1359، سال دشواری برای ایران بود، چراکه عراق با اشغال بندر خرمشهر، محاصره شبه‌جزیره آبادان و در تیررس قرار دادن شهر اهواز، فشار سنگینی را براقتصاد کشور وارد ‌ساخت. با توجه به وابستگی کشور به درآمدهای نفتی، حمله دشمن به برخی از مراکز و تأسیسات نفتی، از جمله بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان در آبادان، اقتصاد نفتی کشور را بشدت تحت تأثیر قرار داد و در پی آن به دلیل آسیب‌پذیر بودن تأسیسات نفتی، درهمان ماههای نخست جنگ،تمامی تأسیسات نفتی کشور در مناطق نفتخیز جنوب تعطیل شد و در نتیجه تولید نفت کشور به میزان بسیار زیادی کاهش یافت و درآمدهای حاصل از آن هم بشدت کاهش پیدا کرد. در چنین شرایطی قیمت نفت ایران درسال 1359 به دلیل خودداری خریداران از خرید نفت از کشورمان، به بهانه بی‌اعتمادی به توان ایران برای عمل به تعهداتش کاهش یافت و مشکلات عدیده‌ای را متوجه اقتصاد ملی کرد. این وضعیت تا زمان انجام عملیات‌های موفق و خارج شدن تأسیسات نفتی کشور از تیررس مستقیم دشمن همچنان ادامه داشت. در سال1360 به علت وضعیت نامناسب اقتصادی، آن دسته از مشتریان نفتی که طرفدار عراق و حامیانش بودند، حاضر به خرید نفت از ایران نشدند و این موضوع در نیمه اول سال 1360 کار را به جایی رساند که در برخی ماه‏ها صادرات نفتی کشورمان به هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرد.این رقم با صادرات ایران در سال‌های قبل از انقلاب که حتی به شش میلیون بشکه در روز هم می رسید به هیچ وجه قابل مقایسه نبود.
 در بهار 1361با کسب نخستین پیروزی تعیین‌کننده در جنگ، یعنی فتح خرمشهر، آثار بهبود در عرصه فروش نفت کشورایجاد شد و با خارج شدن تأسیسات نفتی از تیررس مستقیم دشمن، مشتریان بیشتری متقاضی خرید نفت ایران شدند و در نتیجه افزایش تولید و رشد قیمت‌ها، درآمدهای حاصل از فروش نفت به 21 میلیارد دلار رسید. در سال 1362 نیز تحولات صحنه رزم و فروش نفت پابه‌پای هم به پیش رفتند و ایران با آزادسازی مناطق اشغالی بیشتری توانست دست بالا را در جبهه‌ها حفظ کند. در سال 1363، همزمان با هویدا شدن نخستین نشانه‌های فرسایشی شدن جنگ و گسترش آن به مناطق مسکونی، جنگ نفتکش‌ها هم آغاز شد و بالطبع تأثیر خود را بر درآمدهای نفتی گذاشت. از این سال روند رکود بر بازارنفت شروع شد و مجموع درآمد کشور از محل فروش نفت خام به حدود 5/16 میلیارد دلار کاهش یافت.  سال 1364 سال تعیین‌کننده‏ ای در سرنوشت جنگ بود. در این سال با پیش‌بینی عملیات نهایی یا سرنوشت‌ساز که فرماندهان نوید آن را از مدت‌ها قبل داده بودند و با تسخیر بندر استراتژیک «فاو» با وجود آنکه راه دسترسی عراق به دریا بسته شد، اما گره کور جنگ باز نشد، بلکه با منسجم ‏تر شدن جبهه مخالف ایران، پیچیدگی اوضاع بیش ‌از پیش افزایش یافت و حامیان عرب رژیم عراق که از رایزنی‌های خود با ایران برای خاتمه دادن به جنگ به نتیجه‌ای نرسیده بودند با محوریت عربستان وارد فاز جدیدی شدند که به «جنگ قیمت‌ها» شهرت یافت و به دنبال آن سال 1364، با فراز و فرودهای فراوان و سقوط درآمدهای نفتی کشور به 9/12 میلیارد دلار به پایان رسید. کاهش درآمدهای نفتی در اثر «جنگ قیمت» ها چهره خود را در سال 1365 نشان داد.از آغاز جنگ تا این سال، هزینه‌های جنگ حدود یک ‌سوم درآمدهای نفتی بود، اما در این سال با کاهش درآمدهای نفتی و افزایش هزینه‌های جنگ، بتدریج این دو با هم برابر شدند. بدین معنا که افت قیمت نفت و کاهش میزان صادرات آن باعث شد درآمد حاصل از فروش نفت در سال 1365 به حدود 9/5 میلیارد دلار کاهش یابد. کاهش درآمدهای نفتی، علاوه بر جنگ، زندگی روزمره مردم را نیز بشدت تحت تأثیر قرار داد.در سال 1366 در پی تشدید جنگ نفتکش ‏ها، قرائن از فعالیت شدید کشورهای حامی عراق برای اعمال فشار و محدودیت بر ایران حکایت داشت. عربستان سعودی با فروش نفت ارزان و افزایش تولید، درآمدهای نفتی ایران را که بزرگ‏ترین پشتوانه مادی جنگ بود، به نحو محسوسی متاثر ساخت. در این سال، با‌ معجزه افزایش مختصر قیمت نفت و ابتکاراتی که در صادرات آن صورت گرفت اداره کشور را ممکن کرد، درآمدهای نفتی در حد 9 میلیارد دلار بود که هزینه‌های جنگ را نیز پوشش نمی‌داد چه رسد به هزینه‌های جاری و توسعه‌ای کشور. در سال 1367 برای نخستین‌بار هزینه‌های جنگ از کل درآمدهای نفتی کشور پیشی گرفت و 30 درصد از آن فراتر رفت(96میلیارد تومان هزینه جنگ در برابر 66 میلیارد تومان درآمد نفت). این موضوع نشان می‏ داد درآمد کشور برای تأمین هزینه‏ های جنگ کافی نیست. دراین سال علاوه برتشدید بمباران مراکز نفتی از سوی عراق، امریکا یی‌ها نیز به بهانه تعقیب و گریز قایق‏ های تندرو، سکوهای نفتی ایران را در خلیج ‏فارس مورد حمله قرار دادند. این اقدامات نشان می‏ داد که امریکا و متحدانش برای وادار کردن ایران برای پایان دادن به جنگ عزم جدی دارند ...
 بررسی اوضاع اقتصادی ایران در طول جنگ تحمیلی نشانگرآن است که اوضاع کشور به لحاظ رکود و رونق اقتصادی در طول جنگ یکنواخت و یکسان نبوده است؛ رکودی که قبل از انقلاب شروع شده بود، با آغاز جنگ تشدید شد ومحدودیت‌ها در تولید و صادرات نفت توان کشور را تحلیل برد. در این دوره حساس به دلیل نوسانات قیمت نفت و سایر مشکلات ناشی از آن، همچنین تهاجم عراق به مراکز و تأسیسات نفتی و تحمیل ضایعات و خسارات بسیار بر سرنوشت جنگ تأثیر مستقیم داشت و کمک‏ های اقتصادی دولت‏ های عربی از قبل درآمدهای نفتی و خرید تسلیحات مدرن از غربی‌ها با پول نفت اعراب، موازنه جنگی را از خطوط مقدم نبرد و خاکریز‌های آن به اتاق‌های تصمیم‌گیری برای اقتصاد نفت کشاند./روزنامه ایران

 

نظرات | 0 نظر
captcha